هرات کې د ښځو ځان سوځونه   (لومړۍ برخه )

ولې دښځو ځان وژنه او ښه به دا وي چي ووايم ځان سوځونه په هرات کي د نورو ولايتونو په پر تله ډېره زياته ده ؟ اوولي ده هري ورځپاڼي ،اونېزي ،او نشریې لومړۍ  موضوع او سر عنوان چي په تېره خط ليل سوی ديونوي ځان و ژني خبرراکوي ؟  او ولي دا شمېره ورځ په ورځ مخ په زیاتېدو ده «هر څه هم چي دښځو دچار و رئيس بي په دې نظر ده چي اوس دا شمېره ډېره کمه سوې ده  ».

او دا ويل کيږي چي د ښځو حق او حقوق تر پښو لاندي کيږي . او ښځي خپل د حق څخه دفاع نسي کولای . زه غواړم دلته لږ څه د حق او حقوق په اړه معلومات ورکړم هر څه هم چي زما علمي او تحصيلي سطحه دومره لوړه نده چي  زه په دې هکله نظر ورکړم خو بيا هم هغه  څه چي ما خپل په سترګو ليدلي غواړم دلته وليکم . ځکه خپله د انسان د ژوند تيریده او په يوه ټولنه کي ژوند کول او هر هغه بدلون چي د وخت په تيریدو سره پر انسان باندي  راځي داټول خپله يوډول درس او پوهه ده چي انسان دې ته اړ باسي چي خپل د چاپيريال پر پيښو باندي غور وکړي .

۱- حقوق زنان در افغانستان پایمال میشود،او یا هم « دافغان مېرمنو حقونه ترپښو لاندي کیږي »

دا عنوانونه د هري خپروني لومړی سر لیک جوړوي  او اروپایی ټولنه هم دې ته ډېره پاملرنه کوي،خو پوښتني دادي چي :

·    آيا دغه افغاني مېرمني خپل حق پېژني او که نه؟

·    اوياهم د دغه حقونو د پېژندلو اویاهم لاس ته راوړلولپاره يی کومي هلي ځلي کړي؟

·    آېا دغه حقونه دهیواد په هر ګوډ کي نه رعایت کیږي؟

·    آيا باسواد ه او بیسواد ه کورنۍ دواړي،  دغه ستونزه په برابر ه توګه  لري؟ دا ټولي هغه پوښتني دي چي لومړي ځل کله چي زه د يوې ليکني سره مخ کيږم زما په ذهن کي پيدا کيږي . ددې ټولو پوښتنو د ځواب لپاره به لومړی د هرات دښار څخه پيل کړم .

البته دا باید زیاته کړم چي دا زما د سترګو لیدلی حال او شخصي نظر دئ .

زما لیکنه د دې کرښي سره پیل کیږي چي ولي د هرات په ښار کي د ښځو ځان وژنه او یا هم ځان سوځونه دهېواد د نورو ولایتونو په پر تله ډېره ده؟

باید ووایم چي دا یوسترحقیقت دئ چي د هرات په ښار کي د ښځوځان وژنه او ځان سوځونه دتیرو۵کلونو راپه دیخواه ډېره زیاته ده او دا نه یوازي په واده سوو ښځوکي بلکه په پېغلو نجونو او حتی په ماشومانو کي هم اوس اوس دود سوی دئ . څوک کورنۍ ملامتوي څوک ټولنه اوناوړه چاپیریال څوک هم دولت خو زما په آند دا هرڅه بیرته راجع کیږي وخپله (ښځي) ته. اوپه دې کي خپله ښځه ملامته ده ځکه د ستونزو دحل لاره اویاهم د ستونزو څخه د خلاصون لاره دا نده چي انسان ځان ووژني او یا هم وسوځوي. اول دا چي د اسلام دشرعیت له نظره ځان وژنه ډېر بد اوناروا کار ګڼل کیږي او آن داچي حتی د جنازې لمونځ نه ورته کیږي . بل دا چي کله دا ډول ښځي د ځان وژلو نیت کوي او غواړي ځان وسوځوي خو سره له دې هڅي بیاهم ژوندۍ پاتیږي  نه یوازي داچي ترهغه بد تره اوسخت تره ژوند د دوی په انتظارکي دئ بلکي یو معیوب اودټولني داوږو بار اود خپلي کورنۍ د ننګ سبب هم ګرځي . نو زما په فکرلومړنۍ ستونځي به دومره سختي نه وي چي انسان پس له دې چي په ځان وژنه بریالی نسي دومره سختي هم روحي اوهم جسمي وزغمي .

·يوه مېرمن ولی دې عمل ته لاس وهي؟ 

·آيا د دې عمل عواقب ورته څرګنده دي ؟

·آيا دا ژوند هم ژوند دئ چي پس له ځان سوځوني يېیوه مېرمن لري؟

اویا هم هغه میرمني چي په ځان وژنه بریالۍ کیږي او خپل په آند ځانونه د سختیو څخه خلاصوي د هغي ترشا پاته کسان په ټولنه کي څه ډول ژوند کوي ؟

 دا دښځي د ژوند دایره هم  عجیبه ده! کله چي یوه پېغله نجلۍ ځان سوځوي اوياهم وژني نو لومړی فکر چي د چاپیریالانو په ذهن کي راځي دا دئ چي دا سمه نجلۍ نه وه، او د رسوایي له بیري یې ځان  وواژه،اوکه واده سوې میرمن وي وایي دامیړه ته خیانت کاره وه، اویاهم دمیړه دکورنۍ په وچي اونندی یې سرنه کښته کېده ځکه ئي ځان وواژه او یاهم وسوځاوه.خوتردې بدبختره بیاترشاپاته اولادونه دي چي ددې فکراوذهن سره لویان اوځوانان شي چي ولي زموږمور ځان وواژه؟اوپه کوڅه اوبازارکي نورماشومان دهغه خپل په نامه نه پیژني بلکي دمورپه نامه یی پیژني اویواوبل ته یې داسي ورپیژني چي داهغه نجلۍ اویاهم هلک دئ چي مور یی ځان وواژه، اویاهم وسوځاوه .

ماشومان همداسي عقده یې لویان سي او په دې کي دموراویاهم پلار ملامتي ورته سخته وي. یاد ټولوښځو په حصه کي بدبینه اوعقدهءیي سي اویاهم دپلاراونارینه ؤپه حصه کي بدبینه سي اوان داچي کله هم داسي پیښي سوي چي اولادونه ځوانان شوي بیاخپل پلرونه یې وژلي دي . نوزماپه آند داټول دښځي دناپوهی اویاهم احساساتی تصمیم نیولوپایله وي.شاید سوال وسي چي هغه مجبوره ده څه وکړي بله لاره نه ده ورته پاته ځکه ځان سوځوي . خو

·آيادا دحل لاره ده؟

·      آيا لږڅه زغم په کارنه دئ؟

دامیرعلي شیرنوایي دلیسې د لسموټولګیولیسانسه ښوونکې ځان سوځوي اوترشایې درې کوچيني ماشومان پاتیږي ،  سره له دې چي هغه یوه لیسانسه وه خوفهم اوپوهه یې دزغم اودحل دلاري دپیداکولولپاره کمه وه.دڅلورسوه بیستریزه روغتون په عاجله برخه کي زه خپلي دخورزې سره وم ځکه هغه اپنډکس وه اوبایدعملیات سوې وای اودشپې په دولسوبجویوډول دسوي ویښتیانو بوی دروغتون په دهلیزونوکي پورته سواوسره ددې دیوې ښځي ژړا اوساندي اودڅونارینوپرلاسونوپه یوه کمپل کي پیچلی  جسم عاجل اتاق ته راوړل سو. خوداتاق څخه لږڅه لیري په عمومي دهلیزکي داجسم پرځمکه کېښودل سودټولواتاقونودروازې خلاصي وې ځکه هواډېره ګرمه وه ټول پایوازان ددهلیزنه ووتل زه هم په دغه ډله کي شریکه وم . کله چي ډاکټران راټول سول اوغوښتل یې چي دې نجلۍ ته سیرم وصل کړي  ماهغه ولیده دسوي  فیصدي (۷۵٪) وه اونجلۍ پس له ۲۰دقیقومړه سوه . خوهغه دومره عمیقه سوې وه چي مااصلاً فکرنه کوی چي دابه یوه واده کړې نجلۍ وي. هغه ۱۶کلنه وه اوکله چي داډېره کوچينی وه مور یی مړه سوې وه اودوه کاله هم کېده چي واده یی کړی ؤ.یعني په ۱۴کلنۍ کي یې واده کړی ؤاوخاوندیې هم ددې په سن وسال ؤاوډېروارخطامعلومیدئ دهغه سره موراوپلاراودنجلۍ عمه هم  وه.کله چي هغه نجلۍ مړه سوه نوددې  ښځوترمنځ شخړه وسوه.خومخکي له دې بایدداهم ووایم کله چي دانجلۍ ژوندی وه عمه یی تري پوښتنه کوله چي ووایه ولي دې ځان وسوځاوه هغې فقط دومره وویل چي د غوږولیوپه خاطر ، ځکه هغه زمانه ورکي سوي وې ،  خوزماخواښي ویل چي تاخرڅي کړي دي اوزه هم په تنګ سومه دموټرسایکل تېل په ساتنځای کي وه هغه مي واخیستل اود پړوړوپه ګدام کي می  ځان وسوځاوه. خوکله چي نجلۍ مړه سوه ددې دوښځوشخړه پردې وسوه چي یوې ویل چي زماوریره دي دیوه جوړه غوږوالیو په خاطرمجبوره کړه چي ځان وسوځوي ،اوخواښي یې بیاویل چي مافقط پوښتنه تري وکړه اوهغې ځان وسوځاوه. دنجلۍ خاوند ددهلیزپه کنج کي ولاړواوهیڅ یې هم نه ویل . ټوله شپه دنجلۍ مړئ دروغتون په دهلیز کي ایښی ؤځکه دوی دکلي څخه راغلي وه اودسهارپه مهال یې کورنۍ دنجلۍ مړی واخیسته اوکلۍ ته یې دښخېدولپاره یوړه .اوپه دې مهال کي ماته دافکرپیداسوچي ای پاکه خدایه داخلک ولي داسي کوي؟ نه دنجلۍ سن اونه هم دهلک سن دواده لپاره مناسبه ؤاودا تش دنانځکولوبه ښکاریده اوبس.

آیادنجلۍ دخاوندکورنۍ په رښتیا هغه دیوه جوړه غوږوالیولپاره دومره زورولې وه چي  هغه مجبوره سي چي ځان وسوځوي؟

 آایاددې کم عمر ، کمه تجربه اوناپوهي ددې سبب وګرځیده چي ځان ووژني؟

اویاهم دمیړه بیکفایتي اوکم سن ددې سبب وګرځیده چي هغه ونسوکړای خپل د مېرمني  بي   ګناهی باورکړي ځکه دهلک دبرخورد اوحالت څخه داڅرګندیده چي هغه هیڅ صلاحیت نه لري،دهمدغه فکرسره دسهارپه مهال دروغتون دسویوبرخي ته ولاړم ددوی د پانسمان وخت ؤ،دهري یوي جلا، قصه وه یوې دورورسره شخړه سوې وه یوې دخواښي سره اوبلي بیا په دې خاطرځان سوځولی ؤچي میړه یی معتاد ؤاوهغې  ورته ویلي وه که چيریي اعتیاد پری نه ږدې ،  نوځان به وسوځوي.خوزماپه آند داټول منطقي دلیلونه نه دي ځکه دورور سره شخړه باید دومره ستره نه وي چي انسان ځان وسوځوي اویاهم دخواښي سره شخړه اوهمدارنګه یومعتاد انسان په یوه ورځ خپل اعتیاد نسي پریښودلای د هغه سره باید مرسته وسي چي هغه وکولای سي خپل اعتیاد پریږدي او وخت ورکړل سي دهري ستونځي حل په شخړه ،  خفګان اویاهم جبرسره نه وي.

ملالۍ هلالي

هرات – افغانستان

ټیک افغان ویب پاڼه

افغانستان سرزمین تضاد هاست. در حالیکه اجتماع نقیضین درمنطق محال است اما در افغانستان تبدیل به قاعده شده است. به ‏دو خبر جالب در بارهء زنان در دو نقطهء مختلف اینکشور طی دو روز گذشته توجه کنید، فروش کالاوار زنان در شینوار و ‏فروشگاه های کالا بمدیریت زنان در مزار. ‏

 

بینظیر: ‏" من چهار بار فروخته شدم"‏

متن اصلی خبر در بخش انگلیسی خبرگزاری ایرین

آژانس خبری ایرین طی گزارش دوشنبه (27 آگست 2007) خبر حیرت انگیزی را در مورد زنان افغانستان با عکس ‏مربوطه اش منتشر کرده است.

این خبر تحت عنوان " من چهار بار فروخته شدم" سرگذشت غم انگیز و دهشت بار یک زن افغان است از ولسوالی شنوار ‏ولایت ننگرهار.‏
این زن که با نام مستعار بینظیر معرفی شده است 31 ساله است. وقتی 12 ساله بود به عروسی یک مرد 24 ساله داده شد. ‏از آن زمان تا کنون بینظیر چهار بار توسط مردانی که وی تصور میکرد شوهرش هستند فروخته شده است. این کار زشت و  ‏غیر انسانی تحت یک عنعنه و رسم محلی بنام "فروش زنان" صورت میگرفته است. ‏

بینظیر گفت من نُه (9)سال با شوهر اولم زندگی کردم و چهار اولاد از وی داشتم تا اینکه وی تصمیم گرفت مرا به قبایلی ها ‏‏(گروه های قبیله ای که در طرف پاکستانی سرحد زندگی میکنند) بفروشد.  شوهرم زمیندار بود و همیشه شکایت میکرد که ‏من زشت رو و غیر جذاب هستم. نمی دانم به چند مرا فروخت. ‏

من نمی توانستم دخترک دو ساله ام راتنها بگذارم بنا بر این شوهرم وی را نیز به همراه من – در حالیکه هنوز یک طفل ‏دیگر را دو ماهه حامله دار بودم- بفروش رسانید. ما به یک مرد بنام ضیاء الله (نام مستعار است) فروخته شدیم. این مرد ‏همیشه عصبانی بود و دو زن دیگر و فرزندان شان را همیشه لت و کوب میکرد. وی از طریق قاچاق انسانها به کشور های ‏عربی امرار معاش میکرد. ‏

چهار ماه بعد دخترک دوساله ام گم شد. مردم وی را از من دزدیدند. من همیشه بخاطر دخترم گریه میکردم. تا اینکه یک ‏روز ضیاء الله بمن گفت که از گریه ها و چهرهء نازیبای من خسته شده است و می خواهد مرا به یک مرد دیگر بفروشد. ‏

ضیاء الله مرا به مردی بنام حاجی امان(نام واقعی اش نیست) فروخت. او یک مرد ثروتمند از مومند دره بود. او یک ‏زمیندار و تاجر بود که مواد ساختمانی را از شهر های پاکستانی به منطقه وارد میکرد. او مرا خرید تا برایش پسر بدنیا ‏بیاورم زیرا از زن قبلی خود پسری نداشت. او با من به نرمی رفتار میکرد و من اولین پسر را بنام نورالله برایش بدنیا ‏آوردم. من بسیار خوشحال بودم و حاجی امان هم ازینکه برایش توانسته بودم فرزند نرینه بدنیا بیاورم بسیار خوشحال بود. ‏

نُه ماه بعد دوباره فرزند بدنیا آوردم که متاسفانه دختر بود و پانزده روز بعد تر مرد. حاجی امان بسیار قهر شده بود و من نیز ‏بسیار ترسیده بودم. از خداوند دعا می کردم که برایم پسر بدهد تا لااقل بتوانم حاجی امان را راضی بسازم. اما دفعهء دیگر ‏بازهم دختر بدنیا آوردم که نامش را بس بی بی (یعنی دختر دیگر بس است) گذاشت. ‏

نمیدانم چه شد که دفعهء سومی که دختر بدنیا آوردم حاجی امان بسیار قهر شد و فکر کرد که مشکل از من است که نمی توانم ‏پسر بدنیا بیاورم. وی با یک دختر جوان به مبلغ چهار صد هزار روپیه (6500 دالر ) عروسی کرد. ‏

خداوند سه دختر دیگر هم به من داد و حالا از حاجی امان شش دختر دارم.حاجی امان مرد خوبی بود و نمی خواست مرا ‏بفروشد. وی میگفت که مایهء شرم است که مردان زنان خود را می فروشند. با این وجود، بخاطر سخن چینی های زن ‏اولش، حاجی امان مرا بدست یک ملا داد تا مرا به نزد شوهر اولم در شینوار ببرد. ‏

اما ملا نا اهل برآمد. وی من و دختران مرا به یک مرد دیگر فروخت که کارش خرید و فروش زنان بود. این مرد مرا ‏بهمراه چهار زن دیگر بمدت چند هفته نگهداشت. یک شب او همهء ما را به یک قریهءدیگر برد، جاییکه مردان زیادی در ‏یک باغ جمع شده بودند. ما همگی برقع (چادری) به سر داشتیم و بما گفته بودند که گپ نزنیم. ‏

آخرالامر، بطرز عجیب و غریبی شوهر اولم مرا خرید بدون اینکه مرا و دخترانم را بشناسد. وقتی او مرا بخانه اش برد و ‏چهرهء مرا دید شگفت زده شد. او گفت که شست هزار افغانی (یکهزار و دو صد دالر) داده است تا مرا که چندین سال قبل ‏بسیار ارزان تر فروخته بود، دوباره بخرد. ‏

من مجموعاً یازده فرزند بدنیا آورده ام اما هنوز هم برای دخترک دو ساله ام که از منزل ضیاءالله اختطاف گردیده بود؛ بسیار ‏دق شده ام. ‏

                     فروشگاه های زنان افغان، نشانی خود را بر جا می گذارند

متن اصلی خبر در سایت انگلیسی بی بی سی

بنا بر گزارش بی بی سی 27 آگست، ادارهء امور زنان در شهر مزار شریف، برنامه ای را افتتاح کرده است تا زنان بتوانند ‏تجارت و دکانداری خود را مستقلانه به پیش ببرند. هم اکنون پنج فروشگاه توسط زنان درین شهر موفقانه اداره می گردند و ‏مشغول بکار هستند. حالا عطا محمد نور والی بلخ در نظر دارد یک مرکز تجارتی به ظرفیت دو صد فروشگاه را در مزار ‏شریف دایر کند که بطور انحصاری  فقط توسط زنان ملکیت و اداره گردند. ‏

درین گزارش بی بی سی، از مزار شریف بعنوان بزرگترین شهر شمالی کشور و مرکز ثبات و امنیت و تجارت ذکر گردیده ‏است که با جاده های وسیع و مارکیت های لوکس و سرشار از مشتری خود، گذشتهء المناک و خونبار حاکمیت طالبان را در ‏سالهای 1997 تا 2001 پشت سر گذاشته است. ‏

با وجود این پیشرفت ها، در جامعهء محافظه کار هنوز هم زنان با برقع به خیابان ها می آیند و اکثر فامیل ها زنان شان را ‏اجازه نمی دهند که از مغازه های با فروشندگان مرد خریداری نمایند. آن پنج مغازهء زنانه هم تا کنون فقط اقدام به عرضهء ‏پوشاک زنانه به زنان کرده و در کسب و کار خود موفق بوده اند. ‏

ادارهء امور زنان ولایت بلخ سنگ تهداب باغ زنانه  را گذاشته و طی هفته های آینده افتتاح خواهد شد  که حاوی 200 باب ‏مغازه با ملکیت و ادارهء زنان می باشد. البته مردان هم می توانند ازین مغازه ها خریداری نمایند اما رفتار شان بدقت ‏بازرسی می شود. ‏

---

 

                                                   ختنه دختران در مصر ممنوع اعلام شد

بعد از مرگ یک دختر ۱۱ساله، ختنه زنان در مصر برای همیشه ممنوع اعلام شد. تصویب شدن قانون ممنوعیت ختنه دختران و زنان در مصر باعث شادی زنان زیادی در دنیا شد، هم کوشندگان در راه روشنگری و جلوگیری از ختنه زنان و هم قربانیان این عمل غیرانسانی. اما برای بودوآر احمدشاکر دیگر دیر است. او بعد از عمل هرگز بیدار نشد.

بودوآر احمدشاکر دختر ۱۱ساله مصری، در یک "کلینیک"، درحین ختنه شدن جان سپرد. او اولین دختری نیست که بر اثر این عمل غیر انسانی جان خود را از دست می‌دهد. بودوآر نیز همچون هزاران دختر دیگر، قربانی سنت‌های پوسیده شد. مادر بودوآر برای پیروی از رسوم قدیمی، در یک به‌اصطلاح کلینیک موفق به یافتن فردی می‌شود، که حاضر به انجام این عمل فاجعه انگیز باشد.

از سال ۱۹۹۷ ختنه زنان تابع شرایطی شده بود، که بر اساس آن، باید حداقل توسط کسانی صورت می‌گرفت که آموزش‌های پزشکی دیده‌باشند.

 

 

آمار سازمان‌های بین‌المللی

 

طبق آمار منتشر شده از سوی سازمان بهداشت جهانی (WHO)، بیش از ۳میلیون دختر سالانه در ۳۰کشور آفریقایی و آسیایی ختنه می‌شوند، یعنی روزانه بالغ بر ۶هزار نفر. بیش از ۷۹درصد دختران در کشورهای آفریقایی و ۱۲درصد دختران در آسیا قربانی این‌گونه خشونت هستند. بر اساس این آمار، ۹۱درصد قربانیان، دخترانِ ۴ تا ۱۰ ساله هستند.

سازمان یونیسف در گزارش سال ۲۰۰۳ خود می‌نویسد: «بیش‌از ۹۷درصد از زنان متأهل در مصر ختنه شده‌هستند.». وزارت بهداشت مصر در آخرین بررسی خود اعلام کرد، ۵۰،۳درصد دختران ۱۰ تا ۱۸ ساله ختنه شده‌اند.

بر اساس آخرين آمارگيرى سازمان بهداشت جهانی، در تعدادی از کشورها نظير سودان و سومالی بیش از  ۹۸ درصد زنان خنته شده‌اند. طبق آخرين بررسی‌ها این آمار در گامبیا به ۸۹ درصد رسیده است.

 

سازمان بهداشت جهانی تبعیت از سنت را تنها دلیل اعمال ختنه دختران در جهان می‌داند و به اطلاع تمام کشورهای عضو سازمان ملل رسانده‌است، که این امر ربطی به اصول و مبانی مذهبی ندارد. این سازمان همچنين این عمل را یکی از دلایل عمده مرگ و میر زنان معرفی می‌کند، که سالانه  حدود یک‌میلیون نفر تخمین زده‌می‌شود.

گابریلا دویتا، از فعالان یونیسف در "کمپین جهانیِ علیه ختنه زنان" می‌گوید: «در بعضي کشورها مردم خيال می‌کنند، دین به ‌‌‌آن‌ها گفته باید دختران را ختنه کنند. بعضي‌ها فكر می‌کنند این کار جزو نظافت است. آن‌ها اندام جنسی زن را كثيف و زشت می‌دانند و معتقدند باید بريده شود. وقتي به دنبال دليل اصلي ختنه دختران بگرديم، می‌بینیم که این عمل در جامعه‌های پدرسالار انجام می‌شود، جایی که مقام زن را پست‌تر از مرد می‌دانند و زنان مورد تبعيض اند. دليل اصلی ختنه دختران، پست شمردن زنان است.»

 

ختنه زنان از سوی سازمان ملل، سازمان بهداشت جهانی و طبق قوانین تمام کشورهای اروپایی، آمریکایی و اغلب کشورهای آسیایی غیرقانونی معرفی شده‌است.

در سال‌های اخیر ۱۳ کشور  آفریقایی نیز ختنه زنان را ممنوع اعلام کرده‌اند. در کنیا، سنگال و بنین این ممنوعیت همراه با مجازات‌های سنگینی است. در کشورهایی چون اریتره و گامبیا، که بیش از ۹۵درصد زنانش قربانی این نوع خشونت هستند، حتی کوچکترین ممنوعیتی برای ختنه زنان وجود ندارد.

 

 

ختنه زنان چیست؟

 

ختنه در واقع قطع ناحیه‌ای از آلت تناسلی زن به نام کلیتوریس است که با قطع آن حس زنانگى در آن‌ها از بين رفته و زن تا پایان عمر از دریافت لذت جنسی محروم خواهد ماند. ختنه زنان در سه‌شکل متفاوت صورت می‌گیرد:

حالت اول منحصر به بریدن کلیتوریس می‌شود. در نوع دیگر آن علاوه بر کلیتوریس، کلبان یا لب‌های کوچک اندام جنسی (Labia Minor) نیز بریده می‌شوند.

بدترین شکل ختنه زنان نوع سوم آن است. در این مدل کلیتوریس و کلبان یا لب‌های کوچک هردو بریده شده و با به‌هم‌آوردن ملبان یا لب‌های بزرگ (Labia Major) آن‌ها را میدوزند. سپس  بر روی آن سوراخ‌های کوچکی در نزدیکی مجرای ادرار و دهانه‌ی رحم ایجاد می‌کنند. این روش که دردآمیز‌ترین و خطرناک‌ترین شکل ختنه به حساب می‌آید، در آفریقا به‌شدت رواج دارد و معروف به "ختنه فرعونی" است. در این حالت محل‌دوخته شده هنگام وضع‌حمل باز می‌شود و پس از زایمان آن‌را مجدداً می‌دوزند. با توجه به رقم بالای زاد و ولد در آفریقا، این "عمل فرعونی" برای زنان در حقیقت یک "شکنجه" است. همچنین شب ازدواج ، که برای این زنان اولین تماس جنسی محسوب می‌شود، خشونت‌آمیز و توام با رنج و شکنج است.

از هر ده مورد "ختنه فرعونی" زنان و دختران، یک مورد یا بلافاصله می‌میرد و یا بعد‌ها بر اثر عفونت ناشی از آن جان خود را از دست می‌دهد.

 

دلایل ختنه کردن دختران

 

بر اساس تحقیقات سازمان بهداشت جهانی‌‌، از دلایل موجه جلوه‌دادن ختنه دختران،" مفيد بودن آن از نظر بهداشتی، كمك به سلامتی، پيدا کردن روح پاک، زیبایی بدن دختر، کنترل تمایلات جنسی او تا قبل از ازدواج، نگهداری باكرگى دختران جوان تا زمان ازدواج، تامين لذت جنسی بیشتر برای مردان و نگه‌داشتن رسم و رسوم نسل‌های گذشته" عنوان شده است.

 

عوارض‌های ناشی از ختنه زنان

 

این سازمان هم‌چنین در تحقیقی از عوارض ختنه دختران و زنان سخن می‌گوید و آن‌ها را این‌گونه بر می‌شمارد: آسیب‌رسانی به مجرای ادرار، عفونت‌های خونی،‌ ایدز، يرقان، تشكيل کیست و دمل در ناحیه‌ی مجرای ادرار و يا دهانه مجرای تناسلی، خونریزی، ایجاد شوك و حتى تلف شدن فرد به دليل استفاده از وسایل غیر بهداشتی و استفاده نکردن از داروهای موضعی، عفونت‌های مزمن يا متناوب مجرای ادرار و لگن، خطر عقيم شدن زنان ، افسردگی ، سردمزاجی، کاهش ميل جنسي، تجربه نکردن ارضاء جنسی، قطع قائدگى، جمع شدن خون قائدگى در شكم و يا به تأخیر افتادن و سختی دوران قائدگى و حتى مرگ دختران.

 

ختنه شدن دختران در بعضی مناطق ایران

 

در نواحی جنوبی و کردنشین ایران نیز ختنه زنان به‌نوعی رواج دارد  ختنه زنان در این نواحی، جنبه دینی به خود گرفته است و  زنان به حکم سنت و آئین، از لذت جنسی محروم‌اند. نه فقط در شهر‌های کوچک، که گاه در شهرهای بزرگتر، دختران را در کودکی ختنه می‌کنند.

 در گزارشی که کانون زنان ایران منتشر کرده‌است، نمونه‌های مشخصی از شهر‌های استان هرمزگان آمده است. به عنوان مثال در بندر کنگ از شهرهای کوچک استان هرمزگان، دختران را ۴۰ روز پس از تولد ختنه میکنند. در این گزارش به نقل از یک زن بومی آمده است: «برخی دختران شهر دیرتر و دردناک‌تر، در سنین ۴ یا ۵ سالگی ختنه می‌شوند. آن‌ها تمام مراحل ختنه را با چشمان باز می‌بینند. لبه‌های کلیتوریس دختران را با تیغ ریش‌تراشی مردان می‌برند.»

 

کارزار زنان

 

کارزار زنان با متمرکز کردن بخشی از نیرویش در این راستا و با توجه به رواج این عمل غیرانسانی در جهان توانسته است، در کشور‌هایی چون سنگال، سومالی و هند موفقیت‌هایی به‌دست آورد. مبارزه با ختنه زنان در واقع مبارزه با جهل و باورهای غلط است. مبارزه‌ای که چندان آسان نیست.

تصویب قانون ممنوعیت ختنه دختران و زنان در مصر دستاورد هِرمان زنان قربانی‌ و تلاش‌های پی‌گیرندگان حقوق زنان است. هر چند برای بودوآر کوچک دیر شده است، اما قوانینی از این دست می‌توانند دختران بی‌گناهی چون او  را حمایت کند.

 

 

شکوفه

---

زنان افغان در آغاز راه

 

 

تجلیل از هشت مارس ، روز جهانی زن، در افغانستان  به جز دوران اقتدار مجاهدین و طالبانِ،  از سالِ1990 تا 2001 میلادی، امری معمول بود. اما در پنج سال اخیر بعد از سقوط طالبان، تجلیل از این روز خیلی پررونق و گسترده شده استدرسالهای گذشته برگزاری روز جهانی زن صرفاازسوی دولت       ( دولت کمونیستی ) وبصورت رسمی برگزار می شد، اما بعد از سقوط طالبان، علاوه بر دولت  دهها نهاد مدنی وشماری از احزاب سیاسی نیز این روز را گرامی می دارند.
  

می توان گفت که تجلیل از روز جهانی زن تقریبا از اولین روزهای ماه مارس آغاز می شود، و خیلی از ان جی اوها (NGO  )  ونهاد های مدنی و سازمانهای اجتماعی بودجۀ خاصی  برای  تجلیل از این روز اختصاص می دهند و آنرا در سالن هتل ها      و رستوران های بزرگ  با زرق و برق تمام برگزار می کنند. به جرات می توان گفت که ظرف پنج سال گذشته پول هنگقتی  صرف برگزاری مراسم هشت مارس شده است.

 

امروزه در افغانستان هشت مارس بیش ازاینکه یک تجلیل باشد بهانه ای است برای بررسی وضعیت زنان وطرح برنامه های جدید برای  کمک به رشد وترقی آنها. خیلی از سازمانهای افغانی وخارجی گزارشهایی را در آستانه روز هشت مارس  منتشر می کنند که نشان دهنده وضعیت کنونی زنان در افغانستان است.  چنین سازمانها ونهاد هایی همواره از دولت خواستار توجه جدی به حفظ حقوق زنها و جلو گیری ازخشونت علیه زنان می شوند.
 

اما هشت مارس با تمامی جوانب وتاثیراتش تنها در شهر های افغانستان محدود مانده است.  زنان روستایی افغان که بیش از 70 در صددجمعیت را تشکیل می دهند، آگاهی چندانی در مورد چنین روزی ندارند و از نعمت ها ومزایای برگزاری مراسم شأ ن دار هشت مارسی نیز بی بهره اند.
  

بدون شک تغییرات مثبت در زندگی زنان شهری و باسواد افغانستان را نمی توان دست کم گرفت، حضور گسترده آنها در مجلس نمایندگان  وصحنه های مختلف اجتماعی خود گواه این مدعا است. اما  محرومیتی   که برزنان افغان در سالهای متمادی روا داشته شده بسیار فرا تر و سنگین تر از آن است که به این زودی ها بتوان آنرا زدود.
 

شدت  محرومیت زنان افغان را وقتی می توان درک کرد که بدانیم شمار قابل ملاحظه ای از زنان در این کشور علیه آنچه برآنان روا داشته می شود اعتراضی ندارند و آنرا درخور شان خود می دانند. حال آنکه اگر به دقت نگریسته شود زنان افغان تا رسیدن به مرحله ای که در آن بتوان گفت تبعیض شدید وآشکار علیه شان اعمال نمی شود راه درازی در پیش دارند.

محمد شریف سعیدی

 

دلیل حنجره بستن چیست؟

 

برای زنان محروم افغانستان

 

 

شب است، داد بزن، بانو! سکوت سرد سترون چیست؟

صدا، صداست که می ماند دلیل حنجره بستن چیست؟

 

تمام پنجره هایت کور، میان گور خودت ماندی

و هیچگاه نفهمیدی فروغ، آینه، روزن چیست

 

سرود شعلۀ دلتنگی ز چشم های تو می جوشد

گلوی تلخ تو می داند که طعم بغض شکستن چیست

 

شب است، با نخ آوازت بدوز پرچم عصیان را

وگرنه ماندن و پوسیدن میان رشته و سوزن چیست؟

 

تمام منطق اینان را که بر غروب تو می خندند

شکافتیم و نفهمیدیم که پیش منطق شان زن چیست

 

هوای تازه و بارانی، درون باغچه می پیچد

در این هوای شکوفایی دلیل پنجره بستن چیست؟

 

پوشش زنان پس از طالبان

 

 

محسن مخملباف فیلم ساز ایرانی در مورد زنان افغانستان نوشته بود « زنان افغان چهره و صدا ندارند ». این دقیق ترین بیان از زنان افغان در زمان طالبان بود. استفاده از برقع که در زمان طالبان اجباری بود، همۀ تفاوت ها میان زنان را از میان برداشته بود. زنان با سواد، بی سواد، پیر، جوان، شهری، روستایی، هچکدام از همدیگر تفکیک نمی شدند.

 

درتمام شهر حتی یک مغازۀ لباس فروشی زنانه وجود نداشت، بلکه تنها همان پارچه فروشی های قدیم که درآن سالها بیشتر پارچه های ساخت پاکستان را وارد می کردند، بازار گرمی داشتند. خیاط ها هم کار و بار شان خوب بود.

 

بعد از سقوط طالبان، وقتی زنان باور کردند که واقعا وضع تغییر کرده، آهسته آهسته ، سر و وضع شان را تغییر دادند. هرچند این تغییر خیلی گسترده، سریع و نا متجانس بود.

 

مهاجران بازگشته از پاکستان و ایران که در سالهای مهاجرت با نوع پوشش همان کشورها عادت کرده بودند، با لباس های رنگارنگ شان سیمای شهر را دگر گون کرده اند. حالا چپلی ( دمپایی )های همرنگ با لباس، پیراهن های نسبتا کوتاه و آستین بریده  و شلوار های چسب، چادرهای بزرگ و همرنگ با لباس که بیشتر به گردن آویخته است، موهای عموماً دراز، آدم را یاد سالهای مهاجرت و شهر های پیشاور و کویته می اندازد.

 

خانم های باز گشته از ایران عموما دو تیپ مشخص اند، یکی خانم های با چادرهای بلند و سیاه، مانتوهای بلند و روسری های بسته شده به زیر گلو. این تیپ بیشتر ویژۀ  خانم های مسن تر است. اما جوان تر ها بیشتر شلوار می پوشند و روسری های کوچک دارند. این نوع پوشش در بسیاری از شهر های افغانستان غالب ست.

 

دختران دانشگاهی و نیز کسانی که در ادارات دولتی و یا غیر دولتی کارمی کنند، اغلب شلوار می پوشند. البته این نوع پوشش  در زمان دکتور نجیب الله رواج داشت اما به این گستردگی نبود.

 

مغازه های لباس

 

در زمان طالبان در سراسر افغانستان شاید یک مغازه لباس زنانه هم نبود. اما حا لا در کابل، مزار شریف، پلخمری، هرات و بسیاری از شهر های دیگر، مغازه های زنجیره ای فروش لباس از پر فروش ترین و پردرآمد ترین مغازه ها است. لباس های ساخت چین، ترکیه، کشورهای عربی و برخی از کشورهای غربی خریداران زیادی دارد.

 

استفاده از عینک های دودی و کمربندهای چرمی نیز خیلی رایج شده است و در یک کلام می توان گفت حالا از نظر پوشش تمایل جوانان درمیان پسران و دختران به نوع پوشش غربی به خوبی احسا س می شود.

 

در این میان پوشش دختران مدرسه ای به همان شکل سنتی اش باقی مانده است روسری های کوچک سفید، مانتو شلوار سیاه .

 

حالا خیلی به سادگی می توان دختران دانشگاهی، مدرسه ای و زنان کارمند را از هم تفکیک کرد. دست کم می توان گفت حالا زنان افغان حد اقل در انتخاب اینکه چگونه در شهر ظاهر شوند و چه نوع لباس بپوشند آزادند. حتی نگاه و زبان مردان متعصب که در سالهای اول با نگاه شان می فهماندند که زنان نباید چنین پوششی داشته باشند، و یا هم پسران شوخ که با جوک های کوچه بازاری شان دختران شیک تر را اذیت می کردند، حالا کمتر شده است. انگار زنان افغان با پشت سر گذاشتن تجربۀ طالبان حد اقل برای حفظ این آزادی هرچند اندک شان خیلی مقاومت کرده اند

صحنه ای از زنان خالی نیست

 

امیر فولادی

 

 برای زنان افغان سالهای حاکمیت طالبان  ( 1996-2001 )  بدترین دوران بود، زیرا این ژریم زنان را از همه حقوق فردی و اجتماعی محروم کرده بود، زنان افغان در زمان طالبان حتی صدا و تصویر نداشتند. از این رو با تشکیل نظام جدید، تلاش شد تا به زنان افغان فرصت ها وامتیازاتی داده شود که آنها بتوانند، دست کم تأثیرات سوء دوران طالبان را جبران کنند. زنان  شهر نشین افغان هم البته با داشتن 20  سال تجربۀ حاکمیت نظام کمونیستی آماده بودند تا از فرصت های فراهم شده استفاده کنند.

 

آمادگی زنان افغان به اضافۀ کمک و توجه حاکمیت به آنها سبب شد تا وضعیت آنان به زودی تغییر کند. امروزه در افغانستان هیچ عرصه ای خالی از حضور زنان نیست. در  کابینه، مجلس، دفاتر دادستانی، نهاد های قضایی، اتحادیه های تجاری، دفاتر خارجی و نهاد های غیر دولتی فروشگاهها، رستوران ها، پشت فرمان اتومبیل ها، پشت میکروفن تلویزیونها ورادیوها، تالارهای کنسرت، صحنه های آواز خوانی و بالاخره مدرسه ها و دانشگاهها و کرسی آموزش، همه جا زنان افغان حضور دارند.

 

زنان بی تصویر زمان طالبان در افغانستان حالا چهره های متفاوتی دارند. چهره هایی که به خوبی حکایت های حال و گذشتۀ افغانستان را باز گو می کند؛ برقع یا روسری، مانتوهای بلند ایرانی، لباسهای گشاد و رنگین هندی و پاکستانی، شلوار و بلوز غربی و لباسهای سنتی افغانی بر تن زنان افغان اشکارا نشان دهندۀ بازگشت مهاجران افغان و انتقال فرهنگ های متنوع با آنها به افغانستان است.

 

هنوز آمار دقیقی در دست نیست که چه تعداد از زنان افغان در ادارات دولتی و غیر دولتی کار می کنند، اما به صورت تخمینی از حضور 15 تا 20 در صد زنان در ادارات دولتی سخن گفته می شود. وزارت اموز زنان، وزارت آموزش و پرورش و وزارت صحت بیشترین کارمندان زن را دارند، اما ادارات پولیس و ارتش نیز خالی از زنان نیست، ولی این ترکیب در ادارات غیر دولتی خیلی متفاوت است. مثلا در رسانه های صوتی و تصویری می توان گفت زنان بیش از 40 در صد حضور دارند.

 

اما این تغییرات وسیع در شهرستانهای افغانستان محدود مانده است و علی رغم حمایت های قانونی از زنان برای تأمین حقوق فردی و اجتماعی آنان، هنوز بسیاری از سنت های افغانی همچنان قرص و محکم باقی مانده اند.

 

خانواده های شهری و شاید هم شماری از خانواده های روستایی حق انتخاب همسر را به دختران شان می دهند، اما هنوز  ازدواجهای اجباری، به شوهر دادن دختران خرد سال، ( 12- 18 ساله ) تعدد زوجات و به بد دادن دختران نیز رایج است.

 

بد دادن یک سنت افغانی است که دختری را در عوض گناهی که پدر یا برادرش مرتکب شده به خانوادۀ آسیب دیده می دهند، و آن خانواده وظیفۀ خود می داند تا دختر به بد داده شده را همواره اذیت کند.

بازگشت به زندگی اجتماعی

 

 

 

 

پس از یک دهه خاموشی و سکوت، با رفتن مجاهدین و سقوط طالبان، زنان افغانستان بار دیگر به صحنۀ اجتماعی و سیاسی باز گشته اند. این بازگشت در آغاز با کندی همراه بود. چرا که ترس حاکم بر روان زنها از تفنگ سالاران و متعصبان ریشه دارتر از آن بود که ناگاه زدوده شود. تلاش زنان افغانستان برای مشارکت اجتماعی، پستی و بلندی های بسیار داشته که می توان آن را در چندین دوره گوناگون بیان کرد.

 

شاه امان الله که در سال 1919 حکومت خود را آغاز کرده بود، با سیاست های اصلاحی خود خشم نیروهای سنت گرا را برانگیخت و با اینکه حکومتش کمتر از یک دهه دوام کرد، اقداماتش در اصلاح قوانین مربوط به برابری حقوق زنان با مردان بسیار اساسی بود. اما پس از پایان حکومت امان الله بسیاری از این قوانین لغو شد. تجربۀ شاه امان الله و واکنش متعصبان، پادشاهان پس از او را به احتیاط بیشتری واداشت.

 

زنان افغانستان در دورانهای پیشین قهرمانهای بسیاری درمیان خود داشته اند که نام چند تن آنها مثل رابعه و  گوهرشاد همچنان بر زبانهاست. نام رابعه با شعر و گوهر شاد با حکومت و پی افکندن بناهای تاریخی. زنان دیگری نیز بوده و هستند که کوشیده اند به خاطر آزادی زن افغان از زندانهای تحمیلی سنن قبیله ای و خرافات گامهای بلندی  بردارند.

 

نخستین زنی که در قرن بیستم در راه رهایی زن افغان گامی برداشت ملکه ثریا بود. ثریا دختر محمود طرزی بود. زبانهای ترکی و فرانسوی و عربی را خوب می دانست. او در کنار همسرش شاه امان الله که نوسازی سیاسی و اجتماعی و فرهنگی را آغاز کرده بود عملآ  وارد میدان شد. ملکه ثریای 35 ساله در لويه جرگه 1928 به پاخاست و چادر خود را از سر بر داشت و با رهبری جنبش زنان افغانستان از جمله تأسیس انجمن حمایت نسوان و مکاتب دخترانه پیشگام  تحولات اساسی بسیاری شد.

 

در سال 1959 ، سی و دو سال پس از کنار رفتن امان الله،  بار دیگر زنان اجازه یافتند وارد فعالیت های فرهنگی، آموزشی و اجتماعی شوند. روند آزادی های زنان در دوران ظاهر شاه و نیز در دوران جمهوری سردار محمد داوود همچنان رو به گسترش داشت؛ زنان به پارلمان راه یافتند و در ادارات دولتی و تعلیم و تربیت به کار پرداختند اما این آزادی ها به درون جامعه سنتی - قبیله ای رخنه چندانی نکرد.

 

حکومت حزب دمکراتیک خلق افغانستان دستاوردهای حکومت های قبلی را تقویت کرد. آموزش را برای زنان در نقاط تحت حکومت خود گسترش داد و زنان برجستۀ بسیاری به صحنه طبابت و نظامی گری راه یافتند.

 

سقوط حکومت دکتر نجیب در سال 1992 و روی کار آمدن مجاهدین برای زنان افغانستان برگشتی بود به گذشته که حقوق آنها را در بسیاری از زمینه ها پایمال می کرد.

 

سیاه ترین دوران برای زنان افغانستان، برهه هایی از حکومت مجاهدین و دوران طالبان بود. محرومیت از حق تحصیل، سخت گیری هنگام خروج از خانه، اخراج از کارهای اداری و دفتری، منع طبابت مردان برای زنان و تصمیماتی مانند آنها عملا زنها را در شهرها زندانی کرد.

 

 

 

آناهیتا ایزدبانوی نگهبان آب‌ها و باورها و عشق و باروری

بیژن روحانی

 

ایزدبانوها و الهگان در باورها و اعتقادات مردمان دوران باستان جایگاه مهمی داشته‌اند. اعتقاد به نیروی زاینده و بارور کننده زن در نمادها و افسانه‌هایی تجلی یافته که از آن روزگار به یادگار مانده‌اند.

تندیس آناهیتا، ۵۰۰ سال پیش از میلاد، موزه بریتانیا (British Museum)

پرستش و نکوداشت ایزدبانو یا زن- خدا به دوران مادر تباری برمی‌گردد، یعنی دوره‌ای تاریخی که مادر نقش محوری در تعیین تبار و هویت فرد داشت و به جای آن که مرد یا پدر مشخص کننده جایگاه او در جمع باشد، نسبی که از مادر یا زن به انسان می‌رسید، تعلق او را به گروه یا قبیله خود ثابت می‌کرد. بنابراین ایزدبانوها یا الهگان باروری را یکی از کهن‌ترین خدایان مورد پرستش انسان می‌دانند.

آناهیتا که نام کامل او اردویسورآناهیتاست (Ardvi Sur Anahita) در اعتقاد ایرانیان ایزدبانوی نگهبان آب‌ها و باران‌ها، ایزد پاکی، باروری، برکت و نماد عشق و دوستی بوده است.

آناهیتا از نظر واژه شناسی از دوجزء "آن" و "هیتا" تشکیل شده است. "آ" یا "آن" پیشوند نفی‌کننده و "هیتا" به معنی آلوده است و بنابراین آناهیتا یعنی پاک و دور از آلودگی، ایزدبانوی آب‌های پاک. اما بخش اول نام این ایزد بانو که اردویسور است ظاهرا اشاره به رودخانه مقدسی است در دنیای باستان. آناهیتا را با "ایشتر" الهه بابِلی نیز مقایسه کرده‌اند.

معبد آناهیتا در کنگاور

آناهیتا یادگاری است از دوران پیش از آیین زرتشت، اما نفوذ این ایزدبانو تا دوران بعدی و به ویژه دوران ساسانی برجای ماند.

طبیعی است در سرزمینی که این ایزدبانو مورد ستایش و احترام است، معابد، نقش‌برجسته‌ها و یا تندیس‌هایی به یاد او ساخته شود.
نام آناهیتا در کتیبه‌های هخامنشی از زمان اردشیر دوم به کار برده شده است و پیش از آن یعنی در زمان کوروش و داریوش و خشایارشا نامی از آناهیتا نیست. ظاهرا پرستش آناهیتا در دوران اردشیر دوم رونق گرفت و او مجسمه‌هایی را در معابد به یاد این ایزد بانو برپا کرد.

در کتیبه‌ای که از او در شوش باقی مانده او بیان می‌کند که بازسازی ایوان و کاخ شوش را به درخواست اهورامزدا، آناهیتا و میترا به انجام رسانده است.

از نقش برجسته‌های مهم آناهیتا در ایران می‌شود به تصویر او در نقش رستم و همچنین تاق بستان در کرمانشاه اشاره کرد. در نقش برجسته تاق بستان، خسرو پرویز پادشاه ساسانی در میان اهورامزدا و آناهیتا ایستاده است. در این نقش برجسته، آناهیتا که در سمت راست شاه ایستاده، تاجی همانند اهورا برسر و در یک دستش حلقه فر ایزدی را نگه داشته و در دست دیگرش کوزه‌ای است که از آن آب می‌ریزد. اهمیت این نقش برجسته، به جز موارد تاریخی از آن روست که نقش و تصویر زن، در دوران طولانی امپراتوری‌های ایران باستان بر کمتر کتیبه و نقش برجسته‌ای، حکاکی شده است و نمونه تاق بستان جزو نمونه‌های نادر و بنابراین بسیار با اهمیت آن است. کافیست این نکته را در نظر داشته باشیم که در میان انبوه نقوش تخت جمشید، هیچ تصویری از زن، چه به صورت زمینی و چه به صورت اسطوره‌ای و در قالب الهگان یا ایزدبانوها وجود ندارد. آناهیتا در این نقش برجسته با هیکلی نیرومند تصویر شده، ردای بلندی به تن دارد و چیز چندانی از اندام او دیده نمی‌شود.

تاق بستان، خسرو در میان تصویر، آناهیتا در سمت راست و اهورا مزدا سمت چپ

این نقش برجسته در تاق بستان که در داخل بزرگترین تاق یا ایوان این محوطه حجاری شده خصوصیات جالب توجه دیگری نیز دارد. از جمله واقع شدن آن رو‌به‌روی چشمه و دریاچه‌ای که ارتباط آن را با آناهیتا یا ایزدبانوی آب‌ها بیشتر مشخص می‌کند. در قسمت ورودی تاق یا ایوان بزرگ، درخت زندگی تصویر شده و بربالای آن نیز فرشتگان بالدار کنده‌کاری شده‌اند.
در نقش رستم نیز، آناهیتا در صحنه‌ای مشابه با تاق بستان، کنار نرسی پادشاه ساسانی تصویر شده است.

شاید یکی از دلایلی که ساسانیان چنین نقش آناهیتا را گرامی داشته‌اند و آن را در دو نقش‌برجسته مهم خود تصویر کرده‌اند روایتی است که از به قدرت رسیدن اردشیر بابکان بنیان‌گذار سلسله ساسانی برجا مانده است. طبق این روایات، اردشیر بابکان پیش از پادشاهی نگهبان معبد آناهیتا در شهر استخر در نزدیکی تخت جمشید بوده است. بنابراین شاید این‌گونه اهمیت این ایزدبانو برای پادشاهان ساسانی افزایش یافته باشد به طوری که آنها آناهیتا را در صحنه‌های دیهم ستانی پادشاه یا گرفتن فر ایزدی از دستان اهورا مزدا تصویر کرده‌اند.

معبد آناهیتای بیشاپور

در میان مشهورترین مکان‌هایی که آنها را معابد آناهیتا در ایران می‌نامند، معبد آناهیتا در کنگاور نزدیک کرمانشاه و همدان و معبد آناهیتای بیشاپوردر حوالی کازرون استان فارس اهمیت بیشتری دارند. اما با این حال در این دو معبد هیچ تصویری از آناهیتا موجود نیست.
سخن در مورد شیوه معماری، یافته‌های باستان‌شناسی و دوره ‌تاریخی معابد مربوط به آناهیتا را به گفتار دیگری موکول می‌کنیم.

آناهیتا، ایزدبانوی آب و برکت و باروری برای ایرانیان تقدس فراوانی داشته است. احترام به آب روان و پاک نگاه داشتنش شاید یادگاری از آن دوران باشد.

 

پينځه ويښت کلنه ايزامبيانووا په ایډز اخته ده

 کله چې پينځه ويښت کلنه ايزامبيانووا چې په اريشګاه کې کار کوي څو کاله مخکې په دي پوهه شوه چې په ايچ اي وي باندي اخته ده نو دهغي لومړنۍ عکس العمل داوه چې په دي خبره يي باور نه کاوه . ما فکر کاوه چې دا به په ماهيڅ تاثير ونه کړي . ما ځان سره دا ويل چې نه دا رښتيا نه ده ... دا ناممکنه ده .. ووروسته له هغه چې مې فکر وکړ ، ما له ځانه ډيره موده دا پوښتل چې ولي ؟ د څه لپاره ؟ څنګه کيداي شي چې داسي حالت رامنځ ته شي ؟ دا نشي کيداي چې رښتيا و ي.

 

 

د ايزامبيانووا عکس العمل دا ښکاره کوي چې لا هم په روسيه کې د ايچ اي وي ايدس په باب دخلکو معلومات څومره کم دي .
 په پيل کې کله چې د ايچ اي وي اپيديمي راغله يعني په يوه وخت ډير خلک ورباندي اخته شوه، له نوي په سلو کې ډير هغه کسان وو چې مخدره مواد يې استعمالول . خو ډير ژر د ايچ اي وي ايدس د ناروغۍ د جنسي اړيکو له لاري نور خلک هم اخته کړل .
 په روسيه کې د ايچ اي وي ايدس په بآب د خلکو لږ معلومات دا نظريه پياوړي کوي چې ګواکې دا ناروغي يواځي د يوي ډلي ناروغي ده چې يا په مخدره موادو روږد وي او يا هم هغو ښځو کې چې ناوړه جنسي اړيکي لري ..
 خو ايزامبيانووا په خپل جرات او نه ستړي کيدونکې کار په ټولنه کې نوي نوم او نوي موقف غوره کړ . هغي په ساده ګې دا وښودل چې يو انسان له ايچ اي وي يا دايدس د ناروغي له ويروس سره کولي شي ډير دپاملرني وړ وي . هغه وائې چې دټولني د کرکي په وړاندي جنګ کوي .
 
 زه فکر کوم ما دخلکو ناسم مسلط فکرونه له منځه يووړل . تر دي دمخه کليوالو .. حتي زمونږ په کلي کې چې زه هلته لويه شوې يم ... لکه زما په شان دوئ نه پوهيدل چې ايچ اي وي دهغوي پر کورنيو هم اثر کولي شي ... ما خلکو ته په موسکا سره دا وښودل چې زه خوشاله يم اوهغه ژوند پرمخ بيايم.ما دخلکو ناسم مسلط نظر له منځه يووړ .. هغه چې دوي فکر کاوه په ايچ اي وي اخته انسان داسي دي لکه يو ناولي شي چې په خاور پروت وي .. ډنګر .. پړسيدلي سترګې چې تر سترغليو يي شنه ليکه تاوه وي .
 
 ايزامبيانووا په نولس سوه يو اتيايم کال کې زيږيدلي ده دا هغه کال دي چې دلومړۍ ځل لپاره په امريکا کې د ايدس دلومړي پيښي راپور ورکړاي شو .له هغه مهاله دا ناروغي په تيزي په نړۍ کې خوريږي . داسي اټکل شوي چې تر څلويښت ميلونو پوري انسانان په نړۍ کې په ايچ اي وي اخته دي يعني د ايدس د ناروغي ويروس يي په بدن کې دي . او تر شل ميلونونو نور کسان د ايدس د ناروغي له امله مړه شوي دي .
 روسيه په نړۍ کې يو هغه هيواد دي چې په ډيري تيزي پکې د ايدس ويروس خپريږي . تر اوسه په رسمي توګه د دري لکو ديرش زره تنو نومونه ثبت شوي دي چې ايچ اي وي مثبت دي يعني په وينه کې يي د ايدس د ناروغي ويروس شته . روغتيايي مسو ولين وايي اوس په روسيه کې له يو ميلون څخه زيات همدغسي کسان په روسيه کې اوسي .
 خو دوي ، دې ته زړه نه ښه کوي چې د خپلي ناروغي په باب خبري
 و کړي . په روسي ټولنه کې که چيرته خلکو ته دا خبره معلومه شي چې کوم څو ک په ايچ اي وي ايدس اخته دي نو سمدستي ورباندي خلک بد نومونه ږدي او تري کرکه کوي .
 کله چې ايزامبيانووا په خپل کلې کې خلکو ته دا راز ووايه چې هغه په ايچ اي وي اخته ده خلکو له هغي سره له لاس ورکولو او په يوه ګيلاس له څښلو ډډه کوله . هغې چې خپله اريشګاه درلوده او د خلکو ويښتان يي جوړول د مراجعينو راتګ کم شو .
 
 يو شمير خلکو راتلو ته ادامه ورکړه خو يو شمير نور حتي نه رانيژدي کيدل . هغوي له ماسره خبري نه کولي ، يو شميرنورو ماته اشاره کوله او ويل يي هغه به ستاسو ټول سر وخريي .. هغي ته مه ورځي ...
 
 ايزامبيانووا وايي حتي د هغي مور په سرکې له دي ويري چې ناروغي نوروته سرايت ونه کړي ،دا له خپلو وړو ورونو څخه ګوښه کړه .
 خو ايزامبيانووا افسو س نه کوي . په هيواد کې يي د ايچ اي وي ايدس ضد کمپاين روان دي . ايزامبيانووا همدي خبري ډيره خوشاله کړي .
 
 
 په ښکاره توګه ددې حقيقت دويلو له برکته زه احساسوم چې په زرګونو ايچ اي وي ايدس باندي اخته کسان زما تر شاه ولاړ دي .
 دهغه خلکو لپاره چې ما دمسووليت اخيستلو وړه لاره پرانيسته او زه کولي شم چې خپلو خبرو ته ادامه وکړم . ما ډير زيات جرات تر لاسه کړي.

 راپوورنه وايي اوس په روسيه کې تر ټولو لويه ستونزه د ايچ اي وي ايدس په باب دخلکو ډير لږ معلومات دي . په دي هيواد کې اوس دايدس سره دمبارزي پروګرام پيل شوي .روغتيايي مسوولين هڅه کوي تر څو خلک په دي پوه کړي چې د ايدس ناروغ د بل هر ناروغ په شان مرستي ته اړتيا لري او ټولنه کې ژوند کولي شي . له هغوي سره له عادي اړيکو له لاري لکه لوبو ، لاس ورکولو يا په يوه کاسه خوراک څخه بل ته ناروغي سرايت نه کوي . روغتيايي مسوولين وايي که چیرته دوي په دي پوه شي چې ايچ اي وي ايدس له عادي ورځنو اړيکو له لاري يو انسان نه بل ته سرايت نه کوي نو خلک به له يوه بله څخه کرکه نه کوي او له ايزامبيانووا په شان به دا جرات وکړي چې ووايي په ناروغي اخته دي

 

ښځه دناوړه دودونو ښکار  

ميرولي جان لکڼوال :: دا يو حقيقت دی چې ښځه دنړی دخلکو له نيمايي نفوس هم زيات تشکيلوي ،ښځې دتاريخ په اوږد و کې دنارينه سره جوخت دانساني او بشري ټولنې دودې اوپرمختګ په لار کې رغنده اوميوه لرونکي ګامونه پورته کړي دي شک نه شته چې په فزيکي لحاظ به دښځې جوړښت له نارينه سره توپيرولري ،دکار دکولو انرژي به په نارينه کې دښځو په نسبت زياته وي خو له بلې خوا ګورو چې ښځه داسې لوی کارونه ترسره کوي چې ترډېره بريده پکې نارينه پاتي راغلي ،دبېلګې په ډول هغه کړاوونه چې يوه مور يې دماشوم په روزنه کې تېروي پلار ددې کړاو له تېرولو اوزغملو عاجز دی
 همدا دکړاوونو پرځان منل دي چې ماشوم دمور له غېږې سره بې کچې مينه او علاقه لري ،په هر صورت ګورو چې ښځه اونارينه يو دبل له پاره لازم او ملزوم دي ،پدې مانا چې نارينه له ښځې اوښځه له نارينه پرته دژوندچارې په ښه اوغوره طريقه نه شي سمبالولی .دتاريخ په اوږدو کې ښځو دخپلو حقوقو دخوندي کولو اوساتلو له پاره ډول ډول مبارزې په کار اچولي په دې خاطر چې زياتر ه انساني ټولنې ددوی پرحقوقو پښې ږدي اوبالاخره دوی مجبوريږي چې دخپلو حقوقو دخوندي کولو له پاره غږراپورته کړي
 شک نه شته چې داسلام مبارک دين دبل هر دين اومذهب په نسبت دښځو ټولو حقوقو ته احترام او درناوی لري ،خو پوښتنه داده چې اياموږ ښځو ته هغه انساني اوبشري حقوق ورکړي چې اسلام ښځو ته ورکړي دهاوياموهمغوی په رعايتولو ځانونه مکلف ګرځولي دي ،فکرکوم تر ډېره موږ ښځو ته داورکړشوي حقوق نه دي ورکړي دبېلګې په ډول نارينه اوښځينه دواړه حق لري چې دځان له پاره دژوند ملګری انتخاب کړي ،خوزموږ په کې ښځه لا څه چې له نارينه هم دا حق اخيستل شوی که کوم نارينه ياښځه په خپله خوښه دواده کولو غږ راپورته کړي نودخلکو اوکورنۍ له لوري په ډول ډول تورونو تورنيږي
 په داسې حال کې چې نبي (ص) ته يو صحابي راځي ورته وايي چې زه دفلانۍ ښځې سره وده کول غواړم ،دبشريت لوی لارښودحضرت محمد (ص) ورته وايي چې اياتا نوموړي ميرمن ليدلي ده ؟ صحابي ورته وايي چې هو ،نبي (ع) ورته وويل چې لاړشه بيايې وګوره .تاسو اوس په خپله فکر وکړی چې نمګړتياچېرې اوپه چاکې ده ؟
 همدا ډول ګورو چې ځينې وخت ديوې کورنۍ نارينه غړی دقتل په جرم مرتکب کيږي خو دسيمې قومي مشران اوسپين ږيري دخپل سيميز دود سره سم دنارينه دکورنۍ کومه بې ګناه ښځه په بدو کې ورکوي ،دابه سمه وي چې دښمني به پرې پای مومي خو وروستی پايلې يې له دښمنۍ هم بدې او وحيمې پايلې لري کله چې داپه بدو کې ورکړشوي جينۍ دخسرکورته وړل کيږي نو په هغه کورکې دابې ګناه انسان چې دبل دبدو ښکارشوی ديوې بدبختې ميرمنې په حيث ژوندتېروي ،دخسرګانۍ دکورنۍ هر غړی داسې فکر کوي چې ګواکې زموږ اصلي دښمنه همدا ميرمن ده ،ان تر دې چې دميړه ياخاوند له لورې ورته کومه خوږه او که چېرې و هم شي نو خاوند يې دکورنۍ دنورو غړو دسترګو اغزي ګرځي په دې دليل چې نوموړی (خاوند)يې ګواکې له دښمنې سره غوره او نېک چلن کوي ددې بداوناوړه چلن پايله اونتيجه داشي چې په بدو کې ورکړشوي ميرمن دځان وژنې په فکر کې شي او بالاخره په دې کار بريالۍ هم شي
 تاسو وګوری دلته داسلام دوه ډوله اصول تر پښو لاندې کيږي اول داچې جرم يو چاکړی او سزا يې بل انسان ته ورکول کيږي په داسې حال کې چې اسلام سزا هغې چاته غواړي چې په جرم مرتکب شوی وی ،دلته هم ليدل کيږي چې نمګړتيا چېرته ده
 همدا ډول تاسو وګورۍ چې په کورنيو کې دښځو سره دنارينوو له خوا تاوتريخوالی ترکومه رسيدلی ؟که چېرې دنارينه له خوا ماشوم وهل کيږي نو هېڅ خبره نه شته خو که دمور له خوا ماشوم دروزنې او ښوونې په موخه وهل کيږي نوبياپرې کور توره شپه جوړيږي ،همدا ډول کله چې نارينه ددسترخوان په سر سره راټوليږي نو دښې غذا اوډوډۍ دخوړلو حق ددوی وي کله چې له دوی څه پاتې کيږي نو بيا يې حق دښځو وي .دې ته ورته په لسګونو بد رواجونه او عادات شته چې له يوې خوا داسلام دمبارک دين داصولو او احکامو سره سر نه لګوي او له بلې خوا په کورنۍ کې دبې ځايه تاوتريخوالي لامل هم ګرځي ،دا چې ښځه دنارينه په شان انسان دی نوښايي چې دې ممتاز مخلوق ته دقدر اودرناوي په سترګه وکتل شي ،هغه حقوق چې دوی ته داسلام مبارک دين ورکړي په يشپړه ماناورکول شي ،فکر وکړی ښځه مورده او دمور په سينه کې دمينې او عاطفې لوی ګوهر پروت دی مور هېڅکله هم خپلو بچيانو ته بده ورځ نه غواړي نو بياولې خپل بچيان دې مهربانې اوخوږې مورته بده ورځ غواړي
 ښځه خور ده چې په زړه کې دخپلووروڼوسره بې کچې مينه ساتي نوبيا ولې وروڼه خپلې خورته بده ورځ غواړي ؟او بالاخره ښځه لورده چې په زړه کې يې دخپل پلار له پاره نه تماميدونکي مينه پراته ده نوولې پلار پدې مهربانه اومشفقه لور بده ورځ پېرزو کړي ،حقيقت دا ده چې ښځې دتل له پاره ديوې مهربانې او زړه سوانده څېرې په حيث دانسانيت ا و بشريت ټال ته ټالونه ورکړي.

اسلامي ټولنوکې دښځې دمقام دپيکه کيداعلتونه

عیسی اسد ستانکزی

 داسلام د سرکينيو وختونو تاريخ ته يوه ځغلنده کتنه مونږ دې حقيقت ته رسوي چې په نبوي مدني ټو لنه کې تر ډيره حده د ښځو ضايع شوي حقوق تر لاسه شول او خپل لوړ مقام يې تر لاسه کړ ښځه تر اسلام مخکې له خپلو مسلمو حقوقو محرومه وه دوهم خليفه حضرت عمر په دې هکله وايي
 په خداي قسم په جاهليت مونږ د ښځو لپاره دهيڅ ارزښت قايل نه وو تر څو چې پاک خداي دهغوي په هکله ايتونه نازل کړل او د هغوي لپاره يې حقوق او امتيازات په نظر کې ونيول . داسلام ظهوردښحو لپاره د برکتونو او امتيازاتو سرچينه شوه يو مفسر په دي هکله ليکي :
 ميرمنه د اسلام له برکته خپلواکه او په نفس متکي شوه د هغې اراده او عمل چې د اسلام تر ظهوره دنارينه له ارادې سره تړلې وه خپلواکه شوه او هغه مقام ته ورسيده چې تراسلام مخکې يې چا تصور هم نه کاوه .
 اسلام نښځې ته هغه مقام ورکړ چې په هيڅ وخت کې نه ړ ورکړل شوے
 خو ددې پوښتنې په هکله چې داسلام په سرکينيو وختونو کې د ښځې عزت ، وياړ او سرلوړي تر کومه مجوده وه يو ليکوال دغه پړاو ډير لنډ بولي او وايي :
 دښځو په اړه د اسلام ليدتوګه هغه دعربو له جاهليته وژغورله او د ميرمنو ټولنيز موقعيت يې له نارينه وو سره يو شان کړ او له حقوقي پلوه يې د هغوي مقام د نارينه وو په شان کړ او د همدغه تفکر او قانون جو ړونې په اساس اسلامي ټولنې بڼه خپله کړه چې داسلام د ګران پيغمبر له وفاته وروسته تر لنډې مودې پورې يې دوام وکړ .
 دغه ادعا کولاي شو چې په ٢٥٥ ه ق کال کې جاحظ لومړنے مسلمان پوه دے چې په اسلامي نظام کې يې د نارينه او ښځې د برابرۍ خبره په ډاګه کړې ده دے باوري دے ښځو په نبوي ټولنو کې له نارينه وو سره يو ځاي جوماتونو ته تللې خو نن سبا يعنې د جاحظ په وخت کې حلات بدل شوي دي او ښځه تر يوه حده د نرينه په پرتله لږ امتيازات لري
 جاحظ وايي زه او بل هيڅ هوښيار سړے اوس دا نه وايي چې ښځې د نارينه په پرتله يوه يا دوه درجې ټيټ مقام لري خو داسې نارينه چې ښځې ډيرې سپکوي او هغوي تر ځان ښکته بولي يا د هغوي حقوق تر پښو لاندې کوي
 نوموړے د جبران نظريه غوره بولي او وايي اسلام داسې احکام صادر کړل چې ظاهراً د ښځې په تاوان دي خو په بدل کې يې داسې احکام هم صادر کړي چې هغه جبرانوي او که دغه احکام ښه وڅيړل شي ګورو چې نارينه او ښځې مساوي حقوق لري ولې دښځې مقام د نبوي ټولنې په پرتله را ټيټ شو ؟ په دې هکله بايد څو علتونو ته اشاره وکړو لومړے د واکمنانو استبداد او ځان منمي ده پر دې سربيره ناسم او غير اصيل دودونه او رواجونه دي دشرعې او دودونو تعارض ، تحجر ،او د روڼ اندۍ ښکا رنده هم هغه عوامل دي چې د ښځې مقام او امتيازات يې د نبوي ټولنې په پرتله راټيټ کړل
 راځئ چې پدغو درستو عواملوپه تفصيل سره وغږيږو استبداداو د واکمنانو ځان منمي هغه عمده علت دے چې ښځې ته يې ډير تاوان ورساوه هغو کسانو چې دغه عامل ته يې پام کړےدے باوري دي چې په حکومت کې استبداد ښځې له اجتماعي موقيعت څخه محرومې کړي دياو دځان منمۍ فشار ډير ښځو ته متوجه دے .
 يو مسلمان متفکر قاسم امين داستبدادي حکومت غلبه په اسلامي ټولنو کې دښځې د مريي کيدا عامل بولي هغه باوري دے کله چې استبداد پر ټولنې واکمن وي اغيز يې يوازې په پاچا پورې نه محدوديږي بلکه د هغه شاوخوا کسانو او بيا ټيټې پرګنې ته هم رسيږي تر دې چې دغه بهير په ټولنه کې دود شي او هر زورور په کمزوري ظلم او تيرے کوي ددغه ډول حکمتونو يوه نتيجه دا شي چې نا رينه د خپل جسماني ځواک په مټ تل ښځې توهينوي .
 د ښځې د سپکاوي يو سبب اخلاقي فساد دے چې دا هم د استبدادي حکومتونو نتيجه ده ممکنه ده ځينې کسان دا فکر وکړي چې که په چا ظلم او تېرے وشي په راتلونکې کې به تر خپل لا س لاندې په کسانو ظلم ونه کړي خو تجربې ښودلې ده چې په دغه ډول ټولنو کې فضيلتونه وده نه کوي او له رزايلو پرته دبل شي د ودې فرصتونونه وي موجود.
 په دغه ډول ټولنو کې وګړي داسې روزل کيږي چې د قدرت په وړاندې خاضع وي او له ډاره هر کار کوي او په دې ډول روږدے کيږي په نتيجه کې د مظلومې پرګنې په توګه د ښځې حقوق تر پښو لاندې کيږي په دغسې يوې ټولنه کې ميرمنه په ډيرې پستۍ کې ژوند کوي او تل د نارينه فرمانبرداره پاتې کيږي
 ايرانے متفکر علامه طبا طبايي درسالت په پړاو کې په يهودو او نصاراوو کې دښځې د ټيټ مقام علت د هغوي داستبدادي حکومتونو له امله بولي .
 پر دې سربيره داسلام په تاريخ په ډاګه راغلي چې قانون واکي له لنډې مودې وروسته ورورو ځاي زور واکۍ ته پريږدي او فردي استبدادورورو ځان څرګندوي او هر څه چې واکمن ووايي هغه د قانون په توګه انګيرل کيږي خوشينونکې خبره خو داد ه چې په هغو حکومتونو کې چې د اسلام په نوم اداره کيدل د حاکم غوښتنو ته ديني رنګ ورکول کيده او واکمن به يې ظل الله باله
 نو په دغه ډول حکومتونو کې د ښځو د مقام خبره نه وي .
 ځينې کسان باوري دي چې د ځينو ټولنو رواجونه او غير اصيل دودونه هم ددې سبب شول چې ښځې خپل پخونے مقام له لا سه ورکړي
 لکه څرنګه چې تر اسلام مخکې اکثره ټولنې نر واکه وې نو ځينې اسلامي پوهانو هم له خپلو ټولنو اغيز منلےاو له اسلامي حکمنو سره سره يې اسلامي متنونه د نارينه واکۍ په زهنيت سره تفسيرول له بلې خوا اسلامي کلتور د روم او ايران له تمدن سره مخامخ شو چې په دواړو کې نارينه واک چلاوه نو خپل خلوص يې له لا سه ورکړ.
 مسلمان عالم محمد شمس الدين پر دې ټکې ټينګار کوي چې فقيهان عرف او دودونه د ديني نصوصو دپوهيدو د مرجعې په توګه معتبره بولي.
 په داسې حال چې معلو مه نه ده چې دغه عرف د رسوالله مپارک اوامامانو په وخت کې هم موجود و تر څو د شرعي احکامو او مسايلو د درک مرجع وي بلکې اجمالاً او ځينې وخت په تفصيل سره پوهيږو چې ددغه عرف ځينې عناصر له مستحدثه يا نويورامنځته شويو عرفونو څخه دي چې اسلام يې نه تايدوي بلکه د فرهنګي انتقال نتيجه ده چې له نورو دينونو او تمدونونو سره د اسلامي ټولنې د تعامل له امله رامنځته شوي دي او دغه عرفونه د ديني متنونو د درک او فهم مرجع نه شي کيداي مهدي شمس الدين د ښځې د مقام پيکه کيدل داسي بيانوي :
 له دې وروسته چې اسلام د نارينه او ښځې حقوقې او معرفتي مقام يوشان
 وباله ا و رسوالله مبارک خپله ټولنه په همدې اساس جوړ ه کړه د سلب کيدا يو ډول تصور رامنځته شو چې د دو عواملو نتيجه وه
 لومړے د شريعت پرمختللو احکامو ته د خلکو توجه کمزورې شوه ښايي د نارينه واکۍ د تفکر له امله وي چې ډيره مخينه يې درلوده
 دوهم دهغو افکارو او عادتونو اغيز و چې له نورو ټولنو لکه بريتانيا فارس او هند څخه يې پر اسلامي ټو لنو حمله کړې وه
 ددغو دو عواملو نتيجه ده شوه چې مسلمانه ميرمنه يوازې جنسي تميلاتو ،اميندوارۍ او د کور کارونو ته محدوده شي او په دې ډول ښځې د نارينه په پرتله ټيټ مقام ته ورسېده او په ټولنيزو مسلو او سياست کې له ګډون او د تعليم له حقه محرومه شوه .
 په داسې حال کې چې دغه نظر د اسلام له ليد توګې سره توپير لري
 نو اوس دميرمنو عيني موقيعت له هغه څه سره ډير توپير لري چې قران او سنت انځور کړي دي
 قاسم امين هم غلط دودونه او د جاهليت سنتونه دښځې د مقام د انحطاط عامل بللے اړ باوري دے چې دخلکو په ذهنونو کې د جاهليت دوخت عادتونه پاتې دي چې په تثبيت کې يې استبدادي حکومتونو مهم رول درلودلے دے .
 دغو درستو عواملو ښځه د مرييتوب ، جهالت ، او مطيع انسان مقام ته راکوز کړ
 د ويلو ده چې دودونو او استبدادي حکمتونو دا ړو د ښځې دمقام په پيکه کيدا کې رول درلودلے دے که څه هم دوهم عامل تر دودونو ډير رول لوبولے دے
 بل عامل چې د ښځې مقام يې ذ اسلام تر سرکېنېو وختونو راکوز کړ له عرف او شرعې سره تعارض ړ
 د علومو په برخه کې انسان بدلون او تحول ته چمتو دے او دين هم درست هغه مسايل وړاندي کوي چې انسان په ژوند کې ورسره مخامخيږي له دې کبله داوچت اسماني دين دمالکانو په توګه
 هر مسلمان دنده لري چې له ديني پوهې او فهم څخه غلط دودونه او دجاهليت رسوبات پاک کړي .
 هغه انځور چې له ښځې څخه په اسلامي ټولنه کې وړاندې کيږي ددې ښودنه کوي چې يو انحراف شوے دے په دې معني چې ځيني ديني احکام له غلطو دودونو سره اغښل شوي دي بايد عرف يو بدليدونکے څيز وبولو نه ثابته شے يوازې اسلامي قوانين او احکام دي چې نه بدليږي
 د ټولنو اصلي مصلحانو يعنې پيغمبرانو د خپل وخت دودونه او رواجونه اصلاح کړل او نا سمې ليد توګې يې لېرې کړې
 په دې ډو ل يې د ښځې حقوق احيا کړل
 د اسلام ګران پيغمبر د ښحې او نارينه په يو شان والي کې الهي حکمونه خلکو ته ابلاغ کړل هغه وخت چې نجونې ژوندۍ شخيدلې د هغه حضرت له لوري يې درناوے وشو
 قران مجيد د هغه وخت دودونه بدل کړل او دغه خبره يې وکړه چې د انسانيت په لاره کې لوړوالے او وده په خاصې پرګنې پورې اړه نه لري او ښځه هم د لوړاوي پوړۍ کچ کولے شي
 د حيري شيرازي په باور که که هغه څه چې اسلا م ازاد کړي دي د عرفونو او دودونو له امله بند کړو بايد د پيلو تاوان ته يې په تمه واوسو دے وايي هغه څه چې مهم دي دا دي چې باور وکړو که اسلام د يوې مسلې لپاره کوم صادر کړے وي حکم بيان کړو او اعلان وکړو چې تر اوسه مو دهغه تخصصي لاره نه ده بشپړه کړې
 اسلام ته ستر خدمت داد ے چې دين سخت او مشکل ونه ښيوو او دين ته تر ټولو لوي خيانت دا دے چې ووايو دديني احکامو تر سره کول ناممکنه دي
 يو مسلمان عالم وايي په ځلونو مې ليدلي دي چې يو مسلمان په ناپوهۍ کې د هغو دودونو دفاع کوي چې پاک خداي د هغو د حقانيت لپاره هيڅ دليل نه دے راوړے له دې کبله د ټولنې د شعور لوړول په تيره بيا دديني مسلو په اړه ډير اړين دي او بايد سوچه اسلامي احکام له له غير ديني دودونو او عرفونو ليرې کړو چې دا د هر مسلمان ديني او انساني دنده ده په تيره بيا اسلامي مصلحان او پوهان دنده لري چې په دې برخه کې کار وکړي
 زمونږ په پښتني ټولنه کې هم ډيرې داسې مسلې شته چې بايد ورته پام وشي چې ښحه يې له خپلو ډيرو انساني او اسلامي حقوقو محرومه کړې ده
 په راتلونکي پرګرام کې به پر نورو هغو علتونو خبرې وکړو چېداسلام د سرکينيو وختونو په پرتله يې په تولنه کې يې د ښځې مقام ته تاوان رسولاي دے
 تر هغه وخته اجازه راکړ‌ئ بريالي اوسئ تحجر او جمود پالنه هم هغه عامل دے چې د ښحې اصلي مقام ته ډير تاوان رسولے دے چې مونږ ي ې ژوندے مثال د طالبانو په وخت کې و ليد په بيلا بيلو ټولنو په تيره بيا په اسلامي ټولنو کې افراطي ليد توګې او ناسمې ګروهنې چې د اسلام په نامه تر سره کيږي ښځې له خپلو ډيرو انساني حقوقو محرومه کړي دي په اسلامي ټولنو کې د ښځو حقوقو او حدودو پر علمي اړخ سربيره اعتقادي اړخ پيدا کړے دے يعنې بې اساسو دودونو اړ باورونو د اسلامي متنونو ځاي نيولے دے او داسلام د حقيقي اصولو فلسفه هم نه ده توضيح شوې نو ځکه دښځې په هکله د اسلامي مقرراتو نتيجه د اسلام د اساس په ضد د تبليغ لپاره په يوې وسيلې بدله شوې ده دغه فکر چې ښځه يوازې د کور په ګوټ کې کښيني او حتي په حجاب کې هم د تعليم حق نه لري او بايد له هر علم او کماله محرومه وي له اسلام سره اړخ نه لګوي او د انساني عواطفو په ضد ده . په کلي ډول هغه کسان چې دين ته ګروهمن کيږي او بيا بيرته منحرفه کيږي تر هغو ډير ځيږه او انساني ضد وي چې دين يې نه وي منلاي خو تر دغې پرګنې منحرفه متدينه کسان ډير خطر ناکه دي . ددغې برګنې انساني عوطف دديني عاطفې تر اغيز لاندې راغلي وي او د استاد مطهري په وينا دغه کسان کج سليقه خشکه مقدس بللي . نوموړے وايي تاريخ ددې ښودنه کوي چې چې تر ټولو بې رحمانه وژلې جنګونه او کړاونه د همدغو کسانو لخوا شوي دي له صليبي جنګونو رانيولې تر ډيرو نورو ستونزو پورې ډير مشکلات همدوي راپنځولي دي . څرګنده ده چې د يوه ديني نظام په سيوري کې ددغو نسمو دودونو او خرافاتو جرړې وباسو د ځينو پوهانو له لوري په نالوستۍ کې د ښځې ساتل هم ددغې غلطې ليد توګې سمبول دے . محمد غزالي په تحريرالمراۍ کتاب کې په اسلامي ټولنه کې له يوۀ انحراف څخه داسې سر ټکوي : مسلمانان له ښځې سره په چلند کې د اسلامي شريعت له لارې منحرفه شوي دي او جعلي رويتونه په دوي کې دود شوي دي له همدې کبله مسلمانه ښځه له دين او دنيا څخه پاتې ده او د غفلت او ناپوهۍ کندې ته غورځيدلې ده د ښځې تعليم ستره ګناه بولي جومات ته يې نه پريږ دي پردي سربيره د وخت په سياسي حلاتو خو بيخي نه ده خبره . په داسې حال کې چې ډيرو ديني عالمانو په ټولنه کې د ښځې مقام مهم بللے او وايي :د احصاييو له مخې ښځه د ټولنې نيمايي برخه جوړوي او که د ماشومانو په روزلو ا پر خاوند دهغې اغيز ته پام وشي نو ويلاي شو چې تر نارينه ښځې زياتې دي دا په داسې حال کې دي ښځه تل له افراط او تفريط سره مخامخ دي او ډير لږ ورسره عادلانه چلند شوے دے.
 حتي ډير ځله کله چې ښځه تعليم کوي يوه خطرناک مار ته ورته بلل شوي دي
 چې زهر خوري .له بده مرغه ډير پښتانه ښځې ته سپک نظر لري او هغه نا ا هله مخلوق ګڼي چې د خاوند په وړاندې يوه کنيزه ده او هيڅ اختيار او اراده نه لري داسې بوټانو ته ورته ده چې کله خاوند وغوړي نو ليرې يې غوځولاي شي.
 هغه په کور کې محبوسه وي او د کار يا حتي د علم د حصلولو له پاره له کوره بهر نه پريښودل کيږي ددوي په گمان پاکه او صالح ميرممنه دوه ځله له کوره بهر ځي لومړے د پلار له کوره د خاوند کور ته او دوهم ځل د څاوند له کوره ګور ته .
 په داسې حال کې چې قران مجيد په کور کې د ښځې اسارت د هغې ښځې سزا ټا کلې چې ناسم کار يې کړے وي او څلورو مسلمانانو پرې شاهدي ورکړي وي د نساْسورې په ١٥ ايت کې لولو :
 البته دغه حکم د هغه وخت له پاره ړ چې د زنا حد لا نه ړ جري شوے
 دغه ګدول ناسم دودونه په ټولنو کې دومره رسوخ وکړ چې ښځه يې په اسلامي کاتور کې له خپل مقامه ښکته کړه ددغې ناخوالې د علاج له پاره بايد سوچه او دوديز اسلام سره بيل کړو .
 رسول ا..... مبارک په ټولنه کې د ښځو د شتون په هکله وايي
 کنيزانې هم جوماتونو ته له راتګه مه منع کوئ
 په يوۀ بل روايت کې حضرت محمد ص له نارينه وو غوا ړي چې په جوماتونو کې د ښځو د شتون مخه ونه نيسي هغه مبارم فرمايي:
 که ستاسو ميرمنو له تاسو اجازه واخيسته چې د لما نځ له پاره جومات ځي نو اجازه ورکړئ
 ياده دې وي چې د رسوا.... مبارک په وخت جومات پر عبادي مرکز سربيره سياسي او ټولنيز کرکز هم ړ
 دغه روايتونه ددې ښودنه کوي چې په هغه وخت کې ځينېو نارينه وو خپلې ښځې جوماتونو ته نه پريښودې او رسول .... مبارمک هغوي له دغه کاره منع کړي ړ
 له دې سره سره چې مسلمانو عالمانو پرلپسې هڅې وکړې چې انحرافي افکار ليرې کړي خو تر امسه پورې ځينې غلط دودونه د نړۍ د مسلمانانو په تېره بيا د پښتنو په افکارو کې دديني ارزښتونو په توګه انګيرل کيږي
 دغه تريخ واقيعت با يد ومنو چې ډيرو ټولنو عمومي کلتور حتي د تعليم يافته پرګنې فرهنګ له افرطي ليد توګو اغيز منلے دے او باوري دي چې د پخلي ، خياطي او صفايۍ په څير کارونه د ښځو دندې دي او که ښځه له دغو کارونو سر وغړوي نو کورنے نظام به ورسره ګډ وډ شي
 له بده مرغه په پښتني ټولنه کې داسې خلک هم پيژنو چې په تئورۍ کې يې دغه خبره منلې وي خو په عمل ښځه له ډيرو هغو حقوقومنع کوي چې اسلام ښځو ته ورکړي دي
 د اسلام له نظره د ښځې له لوري د کور د کارونو تر سره کول د يوه اخلاقي ارزښت په توګه او له ميړه او بچيانو سره د مينې له امله دي ګني ښځه د کور د کارونو په بدل کې مزد تر لاسه کولاي شي .
 يو بل ناسم دوود چې په اسلامي ټو لنه به تيره بيا په پښتنو کې ډير ليدل کيږي په يوۀ ټولي کې د ميرمنې د نوم نه ناخيستل دي يعني دښځې د نوم په اخيستو سره حتى روڼ اندي نارينه شرميږي په داسې حال کې چې دا د ناسمو تعصباتو نتيجه ده او اسلام هيڅ کله په دې هکله څه نه دي ويلي
 استاد مرتضى مطهري په دې هکله وايي : هغه څه چې وروسته دودو شول دا دي د ښځې د نوم اخيستل په يو ډول بې ستري ګڼل کيږي په داسې حال کې چې حضرت محمد ص په خپلو خبرو کې تل دخپلو ميرمنو نومونه اخيستي دی.

 

ښځه دانسان په حيث

ميرولي جان لکڼوال 

شک نه شته چې لوی څښتن ښځې اونارينه دواړو ته دانسان لفظ کارولی يانې دواړه يې انسانان بللي همدا لامل دۍ چې د دواړو په اوږودټولنې له خوا يو لړوجايب وراچول شوي دي ،لوی خدای (ج) په قران کريم کې ددواړو له پاره د ياايهاالناس اوياايهاالذين کلمې کارولي دي له دې په ښکاره ډول جوتيږي چې دښځې حقوق دبل هر دين او مذهب په نسبت په اسلام کې خوندي اوساتلي دي

هغه حقوق چې داسلام مبارک دين ښځې ته ورکړي په بل هېڅ دين او مذهب کې يې سارۍ نه شوليدلۍ ،همدا داسلام مبارک دين و چې ښځې يې دجهالت له تورتورتم اوظلم څخه راوويستې اوبالاخره يې دهغوی دژوند هر اړخ ته جدي اوځانګړي پاملرنه وکړه ،ګورو چې دجهالت په موده کې به جونې ژوندی ښخيدې او دهغوی زيږيدنه به دکورنۍ له پاره دشرم او عار ځای ګڼل کېده ،په لنډ ډول دهغوی ژوند نه و خوندي نورحقوق يې لا څه .خوکله چې داسلام دمبين دين زرينې وړانګې دنړۍ پرګوټ ګوټ ولګيدې نوورسره ټول بشريت دژوند په راز او اغزاز وپوهيده ،ښځې چې دجهالت په دورکې پوره محکومې او دهر ډول حقوقو څخه بې برخې وې داسلام په راتګ سره دهغوی ټول حقوق خوندي او محفوظ شول ،په ټولنه کې دوی ديوعالي اوممتاز مخلوق په حيث ځای ونيو

دا چې څوک يې له حقوقو تېرۍ او سرغړونه کوي دا په دې مانا نه دی چې ګواکې اسلام ترې حقوق اخيستي بلکې ددې مانا داده چې ټولې نمګړتياوې په انسانانو کې دي نه په اسلام کې .داسلام مبين دين يو داسې بشپړاوهر اړخيز دين دی چې په هغه کې هېڅ ډول نمګړتيا وجود نه لري ،بلکې لوی خدای(ج) په خپله داسلام دين هراړخيز او کامل بللی ،کله چې لوی څښتن اسلام کامل اوبشپړ دين بللی نو دنمګړتيا پيدا کول په کې هېڅ ځای نه لري

داچې ځيني خلک چې داسلام له حکمت اوبرکت بې خبره دي داسې پوچ تبليغات کوي چې ګواګې اسلام ښځه له حقوقوبې برخې کړي ده ،دا ډول خلک له يوې خوا له اسلامه بې خبره دي او له بلې خوا لمر په دوو ګوتو پټوي .تاسوله اسلامه دمخه ټول اديان اومذاهب له نظره تېرکړی اوبيا په هغوی کې دښځو حالات وڅيړۍ نودرته مالومه به شي چې هغه مهال ښځوکوم ډول ټولنيزموقف درلود اوکوم ډول حقوق يې خوندي او ساتلي و ،دلمر په څېر په يوځلانده شي ړوند قضاوت کول پرته له دې چې انسان دلمر له رڼا سره کرکه اونفرت لري بله مانا نه لري

تاسو وګورۍ داسلام ستر پيغمبر دښځو دحقوقو په خوندي کولو اوساتلوکې څومره جدي و،هغه په خپل ژوندانه کې له درو شيانو سره زياته مينه درلوده چې يو له هغې څخه يې خپلې ميرمنې هم وې ،هغه مبارک به نارينه دخپلو ميرمنو سره په غوره او نېک چلن مجبورول تر څوهغوی په ټولنه کې ځان دحقير مخلوق په حيث احساس نه کړي ،هغه مبارک تل په دې ټېنګار کاوو چې داانسانې ګډه جوړه بايدپه پوره صميميت اوخواخوږۍ کې ژوند وکړي ،اسلام په کور کې دجونې پيداکيدل رحمت ګڼلی په داسې حال کې چې له اسلام دمخه دجهالت په دور کې جونې دشرم اوعار منبع بلل کيدې ان تر دې چې هغه مهال جونو ته دانسانيت په سترګه نه کتل کيدل خو داسلام دمبين دين په راتګ سره نه يوازې دا چې دوی د رحمت منبع وګڼل شوې بلکې د هغوی هر ډول بشري اوانساني حقوق يې د تل له پاره خوندي او محفوظ کړل

په اسلام کې هېڅ قصورنه شته انسانه
څه چې ګورې دا د عقل نمګړتياده

  

پیدایشو تنوع مکاتب فمينيسم

(1)

سراج الدین ادیب

مقدمه :

   فمينيسم ، جريانى است خزنده كه از متن تفكرات فلسفى و ايدئولوژى غرب برخاست و با طرح ايده‏ها و شعارهاى به ظاهر حق مدارانه درباره زنان ، توانست به سرعت در سطح دنيا انتشار يابد و كشورهاى اسلامى را فرا بگيرد، غرب با آگاهى از سنت‏هاى قومى ، قبيله‏اى و مذهبى كشورهاى اسلامى و حساسيت‏هاى مسلمانان در مورد، زن به تبليغات در سطح وسيع پرداخته و بعضی از جریانهای اسلامی را عقیده بر آنست که جريان فمينيسم يكى از صدها كالاى بسته بندى شده‏اى است كه براى بقا و دوام خود از يك سو و ترويج و تكثير خود از سوى ديگر ، قالب عوض نمود و در شكل جديدى به نام «فمينيسم اسلامى» وارد كشورهاى اسلامى شد.

   فمينيسم نهضتى است براى مطالبات حقوقى زنان كه در اواخر قرن 19 ميلادى و در پى اعتراض به برخى نابرابرى‏هاى اجتماعى شكل گرفت و به تجزيه و تحليل اين نابرابرى‏ها پرداخت و ديدگاه‏هاى مختلفى ارائه داد،چنانچه به علت وابستگى ديدگاه‏ها و گرايشاتِ فمينيستى به مكتب‏هاى فلسفى و سياسى غرب ، ‏ بدنه هاى متفاوتى از فمينيسم به وجود آمد كه هر كدام با منظرى خاص و جداگانه به مسائل حقوقى زنان مى‏نگرند، که فمينيسم‏هاى راديكال ، ماركسيست ، سوسياليست ، ليبرال ، فرامدرن و اسلامى ، از مهم‏ترين گرايشات فمينيستى هستند .

 در اين مقاله سعى شده تا علل پیدایش وتنوع مکتب های فیمینستی  بيان و نحوه تحليل آنها از مسائل و مشكلات زنان و راه ‏كارهاى ارائه شده آنها در آشنايى با اين گروه‏ها  بپردازيم، به عنوان مثال ، فمينيست‏هاى ماركسيست علت فرودستى و ظلم به زنان را تحولات اقتصادى به ويژه بعد از« رنسانس *» ، مى‏دانند و نفى سرمايه دارى را تنها راه رهايى زنان قلمداد مى‏كنند ؛ در حالى كه راديكال فمينيست‏ها طبيعتِ خشن مرد و نظام آن را عامل ظلم به زن و مبارزه سياسى سازماندهى شده راعليه چنان نظام راه حل مسائل زنان مى‏دانند ، به نظر برخى از فمينيست‏هاى اسلامى ، دين دارى وقدرت دینی بايد از هم تفكيك شود و نظام سكولاريستى جاى آن را در عرصه سياست بگيرد، برخى ديگر به صراحت از نظام « سكولار**» حرفى نمى‏زنند ، بلكه خواهان قرائتى از اسلام و آموزهاى دينى هستند كه مطابق با فرهنگ غربى باشد. اینک سیر وسفری رسانه ای دراین زمینه را با « فیمینیم چیست » آغاز میداریم و ازمنابع مختلف این جریان خزنده را پی می گیریم:

فمینسیم چیست ؟   :

   فمينيسم، جنبشى سازمان يافته براى دست يابى به حقوق زنان و ايدئولوژى‏ايى براى دگرگونى جامعه است كه هدف آن صرفا تحقق برابرى اجتماعى زنان نيست بلكه رؤياى دفع انواع تبعيض و ستم نژادى را در سر مى‏پروراند، همه گرايش‏هايى كه زير چتر گسترده اين جنبش گرد آمده‏اند ، در اين باورند كه زنان با بى‏عدالتى و نابرابرى روبه ‏رو شده‏اند؛ اما درباره علل ستم بر آنان تحليل‏هاى مختلفى ارائه مى‏دهند و بر همين پايه، راه هاى متفاوتى نيز پيشنهاد مى‏كنند.

    نخستين بار ، واژه فمينيسم (Feminisme) تشريح گونه و در يك متن طبی به زبان فرانسوی ، براى رشد اندام‏ها و خصايص جنسى بيماران و به ویژه مردى به كار رفت كه تصور مى‏شد از خصوصيات زنانه يافتن بدن خود در رنج بود ، سپس« الكساندر دوما» ، نويسنده فرانسوى ، اين واژه را در جزوه‏اى با عنوان «مرد و زن» ، درباره زن محصنه و زنانى به كاربرد كه به گونه‏اى ظاهرأ مردانه رفتار مى‏كردند .(1)

   فمينيسم به عنوان يك اصطلاح سياسى، از سال1837 میلادی، وارد فرهنگِ فرانسه شد اين واژه هر چند در ارائه چهره‏اى كلى و مشخصه‏هاى يك مكتب سياسى - اجتماعى ، واژه‏اى گويا است ؛ اما با دارا بودن اين كليت مفهومى، از مؤلفه‏ها و شناسه‏هاى معرفى يك تفكر خاص ، تهى مى‏باشد، براى فهم معناى خاصِ اراده شده از فمينيسم ، به پسوند آن نياز است و اين پسوندها هستند كه تعيين كننده نوع گسترش ، مشخصه‏ها و اهداف خاص آن مى‏باشند و بدين ترتيب است كه مثلاً فمينيسم راديكال از فمينيسم سوسياليست متمايز مى‏گردد (2). در مباحث آكادميك ، فمينيسم به معناى اعم ، شامل هر گونه مطالبات حقوقى و اجتماعى زنان است ؛ اما آنچه امروز به عنوان فمينيسم مطرح مى‏شود ، فمينيسم به معناى اخص است كه جنبشى كاملاً سياسى - ايدئولوژيكى و حمايت شده از كانون‏هاى خاص در جهان است، بهتر آن است كه بگوييم فمينيسم قبل از آن‏كه يك مكتب و ايدئولوژى مستقل باشد ، يك وجه اجتماعى براى احقاقِ حقوق زنِ مظلوم در اروپا و غرب است، در دهه1840 میلادی ، جنبش حقوق زنان در ايالات متحده ظهور كرد و به فعاليت در جهت تبيين جايگاه زن در جامعه امريكا پرداخت كه خواهان رعايت اصول آزادى و برابرى در مورد زنان بود، قبل از ظهور جنبش‏هاى مدافع حقوق زنان ، نويسندگان زن درباره نابرابرى‏ها و بى عدالتى‏هاى اجتماعى عليه زنان ، مطالبى نوشته بودند، در حقیقت آغازگر اين گونه جنبش‏ها و منشأ پيدايش نهضت فمينيسم ، همين نويسندگان بودند كه با تحولات فكرى و فرهنگى ، زمينه خيزش زنان جهت احقاقِ مطالبات خود را فراهم نمودند ، به عنوان نمونه میتوان به خانم« مرى ولستن كرافت» ، نويسنده « احقاق حقوق زنان» و « سيمون دو بوار***» ، نويسنده « جنس دوم » اشاره نمود، در يك جمع‏بندى كلى از تعريف فمينيسم ، مى‏توان گفت : جنبش‏هاى فعالى از حقوق زنان ، چه در جهان غرب و چه در كشورهاى اسلامى ، در اعتراض به برخى نابرابرى‏هاى اجتماعى شكل گرفتند ؛ اما با گذشت زمان ، به جريانى فرهنگى تبديل شدند كه بر اساس انگاره‏هاى مشخص اعتقادى ، به تحليل نابرابرى‏هاى زنان و آرمان‏هاى زنانه پرداختند، امروزه، واژه فمينيسم به دفاع از حقوق زنان بر اساس آرمان برابرى طلبى اطلاق مى‏شود .(3)

علل پیدایش فمینسیم:

      فمينيسم، به عنوان مكتبى كه دفاع از حقوق زنانى را به همراه خود پیش مى‏كشد ، نياز به بحث تاريخى و اجتماعى در فرهنگ و تاريخ غرب دارد كه اين مقاله گنجايش آن را ندارد ؛ اما براى بررسى علل پيدايش فمينيسم، ناچاريم مقوله زن و حقوق او را از منظر تاريخى ، به طور خلاصه بيان كنيم، در روم باستان ، زنان از حقوق اجتماعى برخوردار نبودند و از ارث محروم بودند، پس از مرگ شوهر ، زن مانند ساير اشياء ، به ورثه منتقل مى‏شد، روميان با آن‏كه درعرصه قوانين و حقوق ، پيشرفت كرده بودند ؛ اما افكار عامه نسبت به زنان ، متمايل به خشونت و سختگيرى بود .(4)در دمكراسى« آتن»  زنان با بردگان و ولگردها برابر بودند و حق رأى و مالكيت اقتصادى نداشتند؛ به گونه‏اى كه به زنان اجازه خريد و فروش در اشياء گران‏تر از بيست من جو نمى‏دادند(5). با سقوط امپراطورى روم ، فضاى اجتماعى به تدريج تحت تأثير آموزه‏هاى مسيحيت ، زیبا و دلپسند شد، با آنکه قرون وسطى ، دوران راحت باش براى زنِ اروپاى قديم بود اما در  قرن‏هاى ششم و هفتم ميلادى كه با گسترش تعاليم مسيحيت همراه بود ، زنان حتى در ديرها و كليساها به اندازه مردان سهم داشتند و به رياست برخى ديرها هم نائل مى‏شدند، در حقیقت ، مى‏توان گفت مسيحيت نگاهى كرامت گونه به زن داشت ؛ به طورى كه توانست نگاه جاهليت قبل از مسيحيت را نسبت به زن تغيير دهد ؛ چون اين دين بر پايه زنى بزرگ به نام مريم (ع) بنا نهاده شده بود، در قرن‏هاى دهم و يازدهم ميلادى ، زنان آرام آرام وارد مسائل سياسى  حكومتى و قضايى شدند، اين دوره مقارن بود با ورود و نفوذ اسلام به اروپا كه ره‏آورد ، افزايش حرمت حقوق زن در جامعه و فرهنگ اروپا مى‏باشد، در سده‏هاى سيزدهم و چهاردهم ميلادى ، ساختار اقتصادى و اجتماعى اروپا متحول شد و تضييقات حقوقى زنان و كاهش حرمت و كرامت زن اروپايى شكل گرفت، بيش‏ترين دوران تهاجم به كرامت زن و حقوق مادى و معنوى او در غرب بعد از رنسانس بود ؛ دورانى كه از آن به مرگ مدنى زن تعبير شده است  اوج اين تهاجمات در قرن‏هاى پانزدهم و شانزدهم ميلادى بود، در اين دوران زنان خلاق در عرصه علم و هنر و ادبيات ، مجبورند آثارشان را با نام‏هاى مردانه امضا كنند ؛ مثلاً كشفيات مهم نجومى« تيكو براهه»  حاصل زحمات و تلاش‏هاى علمى خواهرش بود، در قرن‏هاى هفدهم و هيجدهم ميلادى ، كه با تشديد سكولاريزاسيون در اخلاق و فرهنگ ، تمركز ثروت ، مبادلات بردگان و فقير شدن بخشى از بشريت همراه بود، شرافت انسان در اروپا ، به ميزان توليد كالا و پس اندازهاى مادى او تنزل كرد، در اين میان، وضع زنان وخيم‏تر از مردان بود، زن غربى نيز فمينيسم را يگانه حامى حقوق و كرامت از دست رفته خود پنداشته ، آن را نقد قوانين ناعادلانه، ساختار قدرت، فرهنگ ، ارزش‏ها و سنت‏هاى مردسالارانه جامعه مى‏داند (6). سير تاريخى پيدايش فمينيسم را مى‏توان به دو بخش اساسى موسوم به موج‏هاى دوگانه تقسيم كرد، موج اول فمينيسم اشاره به جنبش‏هاى فمينيستى اواخر قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم ميلادى داشت و محور فعاليت‏هاى آنها كسب حقوق مساوى براى زنان ، به ويژه حق رأى بود، موج دوم در اواخر دهه 60 و تمامِ دهه 70 قرن بيستم ميلادى، اعتراض مجددى است به عدم تساوى زنان اين دو موج فمينيستى مدعى اند كه حوزه‏اى هستند با انديشه‏ها ، تاريخچه و كاركردهاى خاص خود؛ اما در عمل ما بين اين انديشه‏ها و كاركردها هيچ وحدتى وجود ندارد .

علل تنوع مکاتب فمینیستی :

   در زمينه علل پيدايش مكاتب متعدد فمينيستى ، به ويژه در شرايطى كه آنها حركت خود را در راستاى آزاد نمودن زن از ستم مردان مى‏دانند ، بايد گفت : هر كدام از اين ديدگاه‏ها و مكاتب به فراخور پيدايش و بالندگى خود ، در دامن مكتبى خاص رنگ و بو و حال و هواى همان مكتب فكرى - فلسفى را اخذ نموده است ؛ و اين كليت مورد اعتماد، به تناسب بستر رشد خود از عوامل و مسائل محيطى اش تأثير پذيرفته است(7) . به قول« دريك ويلفورد» ، بهتر است به جاى واژه فمينيست ، از فمينيست‏ها استفاده كرد ؛ زيرا گرايشات فمينيستى به قدرى مختلفند كه نمى‏توان آنها را در يك مفهوم واحد جمع آورى كرد (8). از آن‏جا كه فمينيست‏ها براساس آموزه‏هاى مكاتب فكرى ، فلسفى و سياسى ، ديدگاه‏هاى خود را ترويج مى‏دهند وعلت فرودستى زنان را تحليل مى‏كنند ؛ مى‏بايد علل پيدايش تنوع ديدگاه‏هاى فمينيستى را در وابستگى جنبش‏هاى طرفدار حقوق زن به اين مكاتب بدانيم ، از طرف ديگر وجود و ظهور اين مكاتب مختلف فمينيستى بيانگر اين است كه فمينيسم به تنهايى يك مكتب و ايدئولوژى مستقل نيست ، بلكه تنها جريانى تاريخى و اجتماعى است ، تمام فمينيست‏ها معتقدند: نژاد زن همواره تحت تبعيض مردان بوده است ؛ به گونه‏اى كه عرصه فرهنگ و تاريخ را در نورديده و در اكثر نقاط جهان تأثير به‏سزايى در عادات و رسوم مردم بر جاى گذاشته و فرودستى زنان در تمام زواياى فرهنگ ملل مختلف نمايان است اين كلّيت مشكلى است كه تمام نحله‏هاى فمينيستى خود را متكفل حل آن مى‏دانند ؛ اما در مرحله ارائه طرح و برنامه براى حل اين مشكل دچار اختلافات فاحشى شده‏اند ، به طورى كه هيچ تعريف واحدى از فمينيسم ندارند، خانم« روژه كاوز»  از فمينيست‏هاى مشهور در اين خصوص مى‏گويد : « من خودم نفهميدم كه بالاخره فمينيسم چيست؟ تقريبا هيچ معنايى را به عنوان هويت اصلى تفكر فمينيسم در دنياى غرب نداريم ؛ الاّ صرفأ در همين حد كه زن به دليل هويت جنسى‏اش ، گرفتار تبعيض در دنيا است و چه در نيازهاى مشخص زنانه‏اى و چه نيازهاى عام انسانى ، همواره به خاطر جنسيتش ناديده گرفته شده است در اين حد مى‏توان توافق كرد ؛ اما اين حد بسيار مبهم و كلى است و بعد از آن همه چيز در باب فمينيسم ، غامض و اختلافى مى‏شود» (9). با نگاهى دوباره به عمق گرايشات فمينيست‏ها ، مى‏توان دريافت كه همگى آنان به نوعى معتقد به آرمان برابرى‏اند.

   خانم « نيره توحيدى » نويسنده « فمينيسم، دمكراسى و اسلامگرايى»، معتقد است که مى‏توان اصول و حداقل هايى را يافت كه مورد توافق همه بوده است، لذا تعريف او از فمينيسم چنين است : اعتقاد به برابرى حقوق، فرص&#